Samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorialnego. Polska na tle wybranych krajów Unii Europejskiej
Problematyka samodzielności finansowej jest jednym z najważniejszych aspektów dotyczących funkcjonowania sektora samorządowego. Determinuje ona w bardzo dużym stopniu miejsce i rolę tego sektora w systemie finansów publicznych i szerzej – w gospodarce. Jest ona najczęściej postrzegana w ujęciu dochodowym i wydatkowym oraz w kontekście zdolności do zaciągania zobowiązań.

Celem artykułu Tomasza Uryszka „Samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorialnego. Polska na tle wybranych krajów Unii Europejskiej” jest ocena poziomu samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej. Artykuł stanowi ponadto próbę zbadania wpływu stopnia tej samodzielności na poziom długoterminowego zrównoważenia finansów sektora samorządowego. Część empiryczną przygotowano na podstawie danych dotyczących 21 państw członkowskich Unii Europejskiej należących jednocześnie do OECD. Dane statystyczne pozyskano z Eurostatu i OECD.

Metodyka pomiaru potrzeb wydatkowych gmin
Od kilku lat w zasadzie nie słabnie dyskusja na temat celowości zmian w systemie zasilania zewnętrznego jednostek samorządu terytorialnego (JST), w tym gmin. Proponuje się między innymi wyrównanie tzw. potrzeb wydatkowych gmin. Postulatowi temu nie towarzyszy jednak ani określenie, co należy rozumieć przez te potrzeby, ani jak je zmierzyć. Tymczasem precyzyjne określenie tych potrzeb jest warunkiem skuteczności prowadzenia przez państwo polityki wyrównawczej w odniesieniu do gmin (i innych JST), której uzasadnieniem jest nie tylko zróżnicowanie zdolności dochodowej gmin, ale także zróżnicowanie popytu mieszkańców na lokalne usługi publiczne oraz niezależne od tych jednostek różnice w kosztach świadczenia tych usług.
Jednym z ważniejszych postulatów zmian w finansowaniu jednostek samorządu terytorialnego jest uwzględnianie w konstrukcji subwencji ogólnej czynników wpływających na zróżnicowanie ich potrzeb wydatkowych. Ważne jest więc zdefiniowanie tych potrzeb, wskazanie czynników wpływających na ich zróżnicowanie oraz przyjęcie określonej procedury ich pomiaru. W artykule Sławomiry Kańduły „Metodyka pomiaru potrzeb wydatkowych gmin” scharakteryzowano wybrane metody pomiaru potrzeb wydatkowych jednostek samorządu terytorialnego. Przedstawiono także metody stosowane w szwajcarskim kantonie Fryburg. Na tle dokonanych rozważań sformułowano wnioski.

Perspektywy rozwojowe samorządowych zamówień publicznych
Artykuł Ryszarda Szostaka „Perspektywy rozwojowe samorządowych zamówień publicznych” podejmuje próbę oceny 20-letniego okresu funkcjonowania zamówień publicznych, po reaktywowaniu mechanizmów rynkowych. Nie jest to łatwe, w obliczu problematyki wielowątkowej, o zróżnicowanym tempie rozwoju, będącej w wielu sferach przedmiotem rozbudzonych oczekiwań.
W nadchodzącym czasie podstawowe znaczenie będzie miała niewątpliwie postulowana od dawna poprawa efektywności zamówień publicznych, zwłaszcza budowlanych oraz informatycznych, a także utrzymanie tendencji wzrostowych w obrębie zamówień finansowanych ze środków europejskich. Dlatego praktycznie doniosłe są projektowane zmiany ustawowe w zakresie powszechnej elektronizacji oraz istotnego odbiurokratyzowania zamówień, dalszej racjonalizacji procedur ich udzielania, licznych usprawnień proceduralnych, uproszczeń przy weryfikacji wiarygodności wykonawców, zaostrzenia odpowiedzialności oraz wzmocnienia statusu Krajowej Izby Odwoławczej wraz z poprawą jakości orzekania. Nie bez znaczenia jest ponadto potrzeba większej profesjonalizacji obsługi (kadrowej) zamówień, a także usprawnień organizacyjnych, zwłaszcza w obliczu dalszego ograniczania reżimu ustawowego na rzecz rozbudowanych regulacji wewnętrznych o charakterze regulaminowym. Równolegle nasuwa się konieczność usprawnienia nadzoru nad realizacją zamówień, poprzez zaostrzenie kontroli wewnętrznej, umocnienie dyscypliny i upowszechnianie dobrych praktyk. Niepokojące są trudności co do pełnego reaktywowania koncesji budowlanej jako formy partnerstwa publiczno-prywatnego, umożliwiającej realizację większych przedsięwzięć przy braku dostatecznych funduszy własnych. W zakresie zaś zamówień finansowanych ze środków europejskich na pierwszy plan wysuwa się rzetelna wiedza o przygotowaniu udanego projektu wraz z umową ustalającą warunki dofinansowania kosztów jego realizacji, a także o kryteriach urzędowej kontroli tego projektu. Na swoją stabilizację czeka problem wymiaru tzw. korekt finansowych. W odniesieniu do umów o zamówienia publiczne niezbędna jest dalsza racjonalizacja postanowień, z uwzględnieniem ochrony interesu publicznego, w warunkach dalszego upowszechniania dobrych praktyk (wzorcowych warunków i formularzy), przy poszanowaniu obowiązku dochodzenia roszczeń przez zamawiającego.