Maria Kruk, Język polski jako narzędzie komunikacji prawodawcy i prawnika
Artykuł jest referatem wygłoszonym na posiedzeniu Komitetu Nauk Prawnych PAN 29 września 2016 r., poświęconym problematyce języka polskiego, jako instrumentu komunikacji między prawodawcą i prawnikami a społeczeństwem. Przedstawia genezę i istotę pojęć języka prawnego jako języka norm prawnych oraz języka prawniczego, oznaczającego język opisu i wykładni prawa, język orzecznictwa sądowego i stosowania prawa, a współcześnie – także doktryny prawniczej.

Podstawowym analizowanym wątkiem jest jakość języka prawnego i prawniczego z punktu widzenia jego zrozumiałości, jasności, precyzji i adekwatności do zasad języka polskiego oraz przedstawienie głównych przyczyn powodujących, że często język prawa, podobnie jak opisu i stosowania prawa, nie komunikują otoczeniu w sposób precyzyjny znaczenia i przesłania normy prawnej. Tak się dzieje z kilku powodów: nieuzasadnionej zmiany znaczenia danego pojęcia lub terminu, niepoprawności i łamania zasad gramatyki polskiej i innych zasad poprawności języka, błędów lub dowolności tłumaczenia i adaptacji prawa międzynarodowego do prawa krajowego oraz niestarannie dokonywanych tzw. przeszczepów prawa (legal transplant), używania niejasnych, obcych polskiej kulturze językowej i prawnej profesjonalizmów (wąsko rozumianej terminologii zawodowej) i wszelkiej innej niedbałości legislacyjnej, naruszającej zasady etyki języka (etyki słowa). Błędy te prowadzą do szeregu niekorzystnych zjawisk, w tym po pierwsze do sytuacji, w której panuje niejasność, czy treść normy prawnej, którą prawodawca chciał przekazać, jest tą, którą ostatecznie przekazał, po drugie - jaka interpretacja prawa powinna być właściwa, a jaka jest możliwa i ile różnych interpretacji można na podstawie nieprecyzyjnej wypowiedzi dokonać. Autorka podejmuje też rozważania o możliwościach zapobiegania takim niewskazanym sytuacjom i na ile mogą być skuteczne. Porusza także kilka wątków ubocznych, m.in. regulacji prawnej (ustawa o języku polskim), poziomu języka polityki i jego wpływu na życie publiczne, znaczenia hejtu i „mowy nienawiści”, a także problematykę ochrony języków mniejszości narodowych, gwar i dialektów oraz języków ginących.

Jerzy Skorupka, Pojęcie systemu prawa w dogmatyce prawa karnego procesowego
Tekst zawiera analizę pojęcia „system prawa” w dogmatyce prawa karnego procesowego”. Wyrażane są tam poglądy uznające prawo karne procesowe za system prawa oraz poglądy kwestionujące możliwość traktowania prawa karnego procesowego, jako systemu. Prawo karne procesowe rozumiane jest w znaczeniu ontologicznym, jako zbiór o charakterze dystrybutywnym. Przyjmując odmienną perspektywę badawczą, autor traktuje prawo karne procesowe, jako zbiór o charakterze kolektywnym, który stanowi część systemu prawa krajowego. Przyjmuje, że w prawie karnym procesowym występują relacje pomiędzy normami procesowymi o charakterze formalnym i materialnym, co pozwala traktować ten system, jako mieszany, tj. dynamiczno – statyczny. System prawa karnego procesowego nie ma charakteru ontologicznego, ale epistemologiczny. Stanowi on narzędzie do twórczego porządkowania norm procesowych zawartych w wielu aktach prawa.

Maciej Bernatt, Koncepcja powściągliwości sądowej w prawie ochrony konkurencji
W artykule zaproponowana została koncepcja powściągliwości sądowej. Przedstawiono postulowany sposób jej rozumienia, źródła, przesłanki i zakres stosowania w odniesieniu do unijnego, polskiego i amerykańskiego prawa ochrony konkurencji. Przeprowadzona analiza pokazała, że ograniczone jest pole do stosowania tej koncepcji przy sądowej kontroli interpretacji prawa dokonanej przez organ ochrony konkurencji oraz przy kontroli, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala dokonać przyjętych przez organ ustaleń faktycznych. Koncepcja ta jest natomiast relewantna w wypadku sądowej kontroli ustaleń faktycznych Dopuszczenie powściągliwości w sądowej kontroli decyzji organów ochrony konkurencji jest uzależnione od wystąpienia wyróżnionych zmiennych związanych z gwarancjami rzetelności, bezstronności i fachowości postępowania przed organem ochrony konkurencji oraz z efektywną kontrolą sądową decyzji organów ochrony konkurencji. Powoduje to, że w poszczególnych systemach prawnych różny może być poziom przyzwolenia dla powściągliwości w kontroli sądowej. zawierających w sobie ocenę ekonomiczną oraz kontroli wysokości nałożonej przez organ kary.

Piotr Kasprzyk, Anna Konert, Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych za overbooking, odwołanie i opóźnienie lotu
W prawie lotniczym prywatnym istnieje problem w ustaleniu terminu przedawnienia roszczeń dotyczących odszkodowania za overbooking, odwołanie lub opóźnienie lotu. Rozporządzenie 261/2004 ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 nie zawiera żadnej wskazówki w tym zakresie. Należy się jednak zastanowić, czy prawo międzynarodowe nie daje nam łatwej odpowiedzi. Według TSUE powinno mieć tu zastosowanie prawo krajowe. Czy jest to dobre rozwiązanie? Artykuł stanowi próbę ustalenia, które przepisy polskiego prawa będą miały zastosowanie do terminu przedawnienia roszczeń wynikających z rozporządzenia 261/2004.

Przemysław Ostojski, Odsetki z tytułu nieterminowego zwrotu podatku w prawie polskim
Opracowanie dotyczy problematyki odsetek z tytułu zwrotu podatku po upływie ustawowego terminu w polskim prawie podatkowym. Zamiarem autora było wykazanie, że podatnik, a także inny podmiot wskazany przez ustawodawcę powinien posiadać uprawnienie do wystąpienia do organu podatkowego z żądaniem zapłaty odsetek z powyższego tytułu. Przy tym uprawnienie takie musi wynikać z wyraźnego przepisu prawa podatkowego. Polski ustawodawca podatkowy nie uregulował w sposób ogólny kwestii odsetek z tytułu zwrotu podatku z naruszeniem terminu. Za nieuzasadnione należy uznać różnicowanie sytuacji prawnej podatników różnych podatków, polegające na ustanawianiu oprocentowania ze wskazanego tytułu tylko w przypadku niektórych podatków. Obecna w tym zakresie kazuistyka powinna zostać zastąpiona jednolitą regulacją ogólną ustanawiającą odsetki z powołanego tytułu prawnego.

Adam Ploszka, Żebractwo z perspektywy praw człowieka
Żebractwo jest elementem stale obecnym w obrazie polskiego społeczeństwa. Ustawodawca zdecydował się przeciwdziałać mu sięgając w zasadniczej mierze po instrumenty prawa karnego, w szczególności uznając za wykroczenie żebractwo w miejscu publicznym osób zdolnych do pracy lub mających środki egzystencji (art. 58 ust. 1 k.w.). Celem artykułu jest podjęcie refleksji w przedmiocie racjonalności tej regulacji i jej zgodności z Konstytucją. Realizacji tego celu służyć będzie próba rekonstrukcji istoty żebractwa dokonana w oparciu o dorobek nauk społecznych, a następnie umiejscowienie wskazanej regulacji wśród innych norm prawa karnego, których celem jest przeciwdziałanie żebractwu, określenie jej historycznego uzasadnienia, a także analiza praktyki stosowania tego przepisu. Wreszcie, ustalony zostanie konstytucyjny i międzynarodowy standard praw człowieka, z którym zostanie skonfrontowany wskazany przepis kodeksu wykroczeń.

Mateusz Filipczak, Dopuszczalność przeciwdowodu braku zagrożenia (wybrane problemy abstrakcyjno-konkretnego zagrożenia dóbr prawnych)
Artykuł stanowi szkic teoretyczny tzw. przestępstw zdatności z perspektywy koncepcji teoretycznej przeciwdowodu braku zagrożenia i nauki o dobru prawnym. Zagadnienia podejmowane w artykule dotyczą problemu uzasadnienia odpowiedzialności karnej na przedpolu zagrożenia dobra prawnego. W związku z tym zaproponowano pojęcia potencjalnego zagrożenia w ujęciu ontologicznym i normatywnym, które służą do analizy problematyki legitymizacji przestępstw. W ramach przestępstw zdatności dokonując analizy ontologiczno-semantycznej wprowadzono pojęcia zdatności jako możliwości i zdatności jako stanu. Ich wyodrębnienie koresponduje z odmienną oceną niebezpieczeństwa dla dobra prawnego, która stanowi znamię czynu zabronionego. Wprowadzono również konstrukcje wzruszalnego domniemanego niebezpieczeństwa, która wyznacza ramy dopuszczalności przeciwdowodu braku zagrożenia. Na płaszczyźnie procesowej na etapie postępowania przygotowawczego przeciwdowód związany jest z brakiem obowiązku jego przeprowadzenia w każdej sprawie. Na etapie postępowania sądowego oskarżony jest obciążony jedynie uprawdopodobnieniem, którego skuteczne przeprowadzenie przenosi ciężar dowodowy na oskarżyciela.