Jan Galster, Dorota Lis-Staranowicz, Doktryna point of no return w prawie Unii Europejskiej. Ratione materiae wobec ratione temporis
Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie o istotę doktryny point of no return obecnej w nauce prawa europejskiego. Point of no return to punkt krytyczny, którego przekroczenie uruchamia proces dezintegracji.

Nie chodzi tu o nieodwracalność postępu procesu integracji, który można przecież zatrzymać, a nawet cofnąć, lecz o nieodwracalność pewnych jej efektów, których nie można zmienić. Point of no return odnieść należy do acquis fondamental UE. Dorobek ten obejmuje fundamentalne zasady założycielskie Wspólnot i Unii, podstawowe wolności europejskie oraz wartości, na których opiera się ta organizacja. Jego „uszczuplenie” aktywuje proces likwidacji Unii. Point of no return jest tzw. klauzulą wieczności na wzór, mutatis mutandis, art. 79 ust. 3 Ustawy Zasadniczej RFN, a domniemanie niezmienności jest niewzruszalne (praesumptio iuris ac de iure).

Wojciech Brzozowski, Prawo lekarza do sprzeciwu sumienia (po wyroku Trybunału Konstytucyjnego)
W wyroku z 7.10.2015 r. (K 12/14) polski Trybunał Konstytucyjny oceniał przepis ustawy przyznający lekarzom prawo do sprzeciwu sumienia. Zdaniem Trybunału, wynika ono wprost z wolności religijnej i jest uznawane w skali międzynarodowej, również w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał Konstytucyjny stwierdził też, że prawo lekarza do powstrzymania się od udzielenia świadczenia zdrowotnego wbrew jego sumieniu nie musi nawet być potwierdzone ustawowo, aby można było się na nie powołać. Wydaje się jednak, że ustalenia Trybunału na temat orzecznictwa strasburskiego są bezpodstawne i wprowadzają w błąd. Chociaż ETPC potwierdził prawo do odmowy służby wojskowej ze względów sumienia, to jednak unika rozszerzenia tego prawa na szerszą gamę wypadków. Ponadto Trybunał Konstytucyjny uznał, że niezgodne z Konstytucją jest nałożenie na lekarza obowiązku poinformowania pacjenta o możliwości uzyskania danego świadczenia medycznego od innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym. W konsekwencji prawo pacjenta do ochrony zdrowia pozostało w tym zakresie bez ochrony.

Ada Paprocka, Argument komparatystyczny w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego
Celem artykułu jest przedstawienie problematyki korzystania przez Trybunał Konstytucyjny z odwołań do prawa i orzecznictwa obcego. W Polsce nie toczy się szersza dyskusja dotycząca podstaw i zasadności stosowania w orzecznictwie konstytucyjnym argumentu z prawa i orzecznictwa obcego. Jego stosowanie nie jest jednak na mocy Konstytucji wykluczone i może być użyteczne w procesie wykładni prawa. Analiza praktyki orzeczniczej TK wskazuje, odwołania do prawa obcego dotyczą zarówno przepisów konstytucyjnych, jak i ich ustawodawstwa oraz poszczególnych orzeczeń zagranicznych sądów konstytucyjnych. Ich celem może być wskazanie uniwersalności niektórych norm konstytucyjnych oraz rekonstrukcja ich treści, a także ocena zgromadzenie danych niezbędnych do przeprowadzenia analizy proporcjonalności zakwestionowanej regulacji lub skorzystanie z rozwiązań przyjętych w orzecznictwie innych państw. Perswazyjne korzystanie z takich odwołań wymaga jednak rozwiązania problemów metodologicznych takich jak: konieczność uzasadnienia wyboru materiału do analizy komparatystycznej, jej fragmentaryczność oraz brak wskazania przez Trybunał roli dokonywanego porównania w analizie konstytucyjnej.

Marek K. Kolasiński, Ugody patentowe o odwróconej płatności w prawie antymonopolowym Stanów Zjednoczonych
Zagadnieniem antymonopolowym, które w ostatniej dekadzie wzbudza największe zainteresowanie doktryny w USA, są kryteria oceny legalności „ugód patentowych o odwróconej płatności” (reverse payment patent settlement). Ich treść przewiduje rezygnację z kwestionowania ważności patentu i wprowadzenia na rynek produktu konkurencyjnego wobec dobra przez niego chronionego w zamian za wynagrodzenie. Przyczyn zwrócenia przez amerykańskie piśmiennictwo szczególnej uwagi na wskazaną problematykę upatrywać należy w jej ogromnym znaczeniu społeczno-gospodarczym i prawno-ekonomicznej złożoności. Autor omawia funkcjonowanie wskazanej konstrukcji prawnej w przemyśle farmaceutycznym w prawie Stanów Zjednoczonych, a następnie zarysowuje ewolucję linii orzeczniczej amerykańskiej judykatury. W sposób szczegółowy omówiono wyrok Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych w sprawie Federal Trade Commission v. Actavis, Inc, który ma zasadnicze znaczenie dla ukształtowania się linii orzeczniczej sądów amerykańskich. W kolejnej części artykułu przedstawiono zarys debata doktrynalnej dotyczącej tego orzeczenia. Ustosunkowując się do niej autor dochodzi do wniosku, że po wydaniu wyroku federalnego Sądu Najwyższego w sprawie Federal Trade Commission v. Actavis, Inc, w prawie Stanów Zjednoczonych, trudno będzie wykorzystywać konstrukcję ugód patentowych o odwróconej płatności do sprzecznego z interesem konsumentów zwiększania zakresu wyłączności przysługującej producentom leków oryginalnych.

Grzegorz Wierczyński, Stosowanie klauzul terminowych w przepisach przejściowych utrzymujących w mocy dotychczasowe akty wykonawcze. Studium przypadku
Z dniem 1 marca 2016 r. w Polsce weszły w życie przepisy, które nakazują wprowadzanie ograniczeń terminowych w przepisie przejściowym, który utrzymuje w mocy akty wykonawcze wydane na podstawie dotychczasowych przepisów upoważniających uchylanych bądź nowelizowanych daną ustawą. W artykule, na wybranym przykładzie, poddano analizie to rozwiązanie. W analizowanej sprawie wprowadzenie omawianej klauzuli doprowadziło do istotnych rozbieżności w ocenie, czy nadal obowiązuje wybrane rozporządzenie. Polskie sądy apelacyjne wydawały w tej sprawie odmienne orzeczenia. Polski Sąd Najwyższy wydał w tej specjalną uchwałę, ale nawet ona nie rozwiewa wszystkich wątpliwości. Przeprowadzone badania prowadzą do wniosku, że polska praktyka redagowania tego typu przepisów przejściowych jest obarczona wieloma błędami, a omawiane rozwiązanie przyczyni się do jeszcze większych trudności w ustalaniu obowiązującego stanu prawnego. Dotychczasowa praktyka wskazuje również, że rozwiązanie to nie przynosi rezultatów, które są po nim oczekiwane. Wprowadzanie klauzul terminowych do przepisów przejściowych utrzymujących w mocy dotychczasowe akty wykonawcze jest techniką błędną i szkodliwą

Łukasz Kułaga, Obowiązek nieuznawania legalności następstw poważnych naruszeń prawa (prace Komisji Prawa Międzynarodowego oraz praktyka Narodów Zjednoczonych)
Celem artykułu jest zrekonstruowanie genezy, rozumienia oraz zakresu obowiązku nieuznawania sytuacji powstałych w wyniku naruszenia fundamentalnych norm prawa międzynarodowego w świetle prac Komisji Prawa Międzynarodowego i praktyki Narodów Zjednoczonych. Problematyka ta, poza najbardziej znanymi przypadkami (ogłoszenie niepodległości Południowej Rodezji , obecność RPA w Namibii , powstanie bantustanów czy Cypru Północnego, budzi kontrowersje dotyczące zakresu oraz istoty obowiązku nieuznawania. Znaczenie tego zagadnienia, zwłaszcza w kontekście zobowiązań prawnomiędzynarodowych Polski, stało się szczególnie doniosłe w związku z okupacją Krymu przez Federację Rosyjską. Z tego względu, jak się wydaje, Polska zaproponowała w trakcie 69 sesji VI Komitetu Zgromadzenia Ogólnego NZ podjęcie przez KPM prac nad tematem „Obowiązek nieuznawania za legalne sytuacji powstałych w wyniku poważnego naruszenia przez państwo zobowiązań wynikających z bezwzględnie obowiązujących norm powszechnego prawa międzynarodowego”. W tym kontekście warto przeanalizować, jak obowiązek nieuznawania był postrzegany przez KPM oraz państwa członkowskie NZ, w szczególności w trakcie prac nad deklaracją praw i obowiązków państw oraz projektem artykułów o odpowiedzialności państw.

Dariusz Gibasiewicz, The concept of supply of goods under the EU system of value added tax in the light of the relationship between law and economics
Istnieją bardzo silne związki pomiędzy ekonomią i prawem. Są one obserwowane również w prawie Unii Europejskiej (w szczególności w obszarze prawa podatkowego). Autor przedstawia te powiązania odnosząc się do pojęcia dostawy towarów – jednego z najistotniejszych elementów systemu podatku od wartości dodanej. Poza jego prawnym charakterem, termin ten ma także bardzo silne fundamenty ekonomiczne. Pomaga on osiągnąć ekonomiczne cele tego podatku oraz zapewnić jednolite rezultaty wykładni przepisów we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Marcin J. Stępień, Ochrona prawa wyłącznego do utworu w prawie Federacji Rosyjskiej (uwagi prawnoporównawcze)
Regulacja odpowiedzialności z tytułu naruszenia wyłącznego prawa do utworu w prawie Federacji Rosyjskiej wymaga poznania nie tylko norm prawa autorskiego, ale również przepisów ogólnych prawa cywilnego oraz przepisów ogólnych prawa zobowiązań, w szczególności tych, które dotyczą sposobów ochrony praw cywilnych. W ramach prawa autorskiego dochodzi do dalszego uszczegółowienia regulacji ze względu na charakter praw autorskich, tj. odrębnie uregulowano naruszenie autorskich praw osobistych, a odrębnie – autorskich praw majątkowych. Ponadto księga IV kodeksu cywilnego Federacji Rosyjskiej, obok przepisów szczególnych z zakresu prawa autorskiego, zawiera również przepisy ogólne dla całego prawa własności intelektualnej, które znajdują także zastosowanie w kontekście ochrony praw autorskich jako praw intelektualnych. Ta bardzo złożona regulacja zawiera wiele nowatorskich rozwiązań, które przedstawiają duży walor poznawczy dla polskiej praktyki i teorii prawa autorskiego. Szczególnie interesująco przedstawiają się normy poświęcone kompensacji z tytułu naruszenia wyłącznego prawa do korzystania z utworu z uwagi na podobieństwo do obowiązującego na gruncie polskiego prawa żądania zapłaty sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, jakie w chwili dochodzenia naruszenia autorskich prawa majątkowych byłoby należne w przypadku udzielenia zgody na korzystanie z utworu. Instytucja ta w Polsce jest przedmiotem żywej dyskusji, która nasiliła się po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.06.2015 r. (SK 32/14). Doświadczenia praktyki i doktryny rosyjskiej wskazują na potrzebę utrzymania kompensacji w tamtejszym systemie prawnym. Tym samym sformułowane na gruncie prawa rosyjskiego poglądy mogą przynieść nowe spojrzenie na instytucję, która ma na celu zapewnienie skutecznej ochrony praw twórców wobec niedostateczności tradycyjnych dla prawa cywilnego środków ochrony.