Jan Zimmermann, Kilka refleksji o nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego
Z dniem 1.06.2017 r. weszła w życie ustawa z 7.04.2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw. Ma ona na celu unowocześnienie kodeksu, jego rekonstrukcję i dostosowanie do nowych warunków i potrzeb administracji publicznej.

Nie trzeba nikogo przekonywać, że było to zamierzenie potrzebne, niezwykle poważne, gdyż dotyczące węzłowej ustawy należącej do prawa administracyjnego, w ramach którego ciągle nie można się doczekać odrębnej regulacji przepisów ogólnych lub zasad ogólnych. Nowelizacja ta powstała w warunkach pewnego rozchwiania i ścierania się koncepcji „rewolucyjnych” z zachowawczymi, widzącymi w dotychczasowym kodeksie wielką wartość, osiągniętą kiedyś przez wybitnych uczonych administratywistów. Trudno się dziwić, że jest ona pewnym kompromisem – częściowo utrzymuje dotychczasowy stan rzeczy, a częściowo wprowadza zupełnie nowe rozwiązania. Celem artykułu jest wyrażenie opinii o niektórych regulacjach przyjętych w tej nowelizacji, która dostarcza refleksji przynajmniej ambiwalentnych, a w części niestety negatywnych i krytycznych, zwłaszcza u osoby, która – tak jak ja – zajmuje się postępowaniem administracyjnym od wielu dziesięcioleci i czekała na rozwiązania dojrzałe i spójne, zgodne z obowiązującą Konstytucją. Niestety, oczekiwanie to musi się przedłużyć

Agnieszka Bień-Kacała, Andrzej Jackiewicz, Militant democracy – demokracja, który sama się broni (?)
Artykuł jest punktem wyjścia dla dalszych badań prowadzonych nad współczesnym kształtem koncepcji militant democracy. W tekście zostały zaprezentowane założenia oryginalnej koncepcji militant democracy, opracowanej przez Karla Loewensteina. Następnie wskazano sposoby pojmowania tytułowego pojęcia w polskiej literaturze oraz dylematy związane z tłumaczeniem tego terminu na język polski. Nieodzownym było zasygnalizowanie złożoności tej koncepcji i jej mechanizmów, przy czym szczególną uwagę poświęcono konstytucyjnemu mechanizmowi kontroli konstytucyjności celów i działania partii politycznych, a także, na tle wolności jednostki przedstawiono propozycję możliwej demokratycznej akcji militant w sytuacji przejęcia systemu przez opcje antydemokratyczne czy antyliberalne. Rozważania zilustrowano orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego oraz niemieckiego Federalnego Trybunału Konstytucyjnego

Jan Podkowik, Bezpośrednie konstytucyjne granice wolności człowieka
Wolność człowieka, w tym stanowiąca jeden z jej aspektów autonomia decyzyjna , jest wartością powszechnie chronioną przez konstytucje większości państw demokratycznych i akty prawa międzynarodowego dotyczące praw człowieka. Na poziomie tych regulacji funkcjonuje rozbudowany system zabezpieczający jednostkę przed ograniczeniami narzucanymi przez władze publiczne, a ponadto – na co zwraca się coraz częściej uwagę – przed ingerencją innych osób (tzw. koncepcja horyzontalnego oddziaływania praw podstawowych). Problematyka wolności człowieka do stanowienia o sobie samym jest skomplikowana. Można rozpatrywać ją w różnych kontekstach: moralnym, socjologicznym, ekonomicznym czy wreszcie – prawnym. Nie sposób zarazem tych wymiarów debaty o wolności człowieka od siebie separować. Pojęcie wolności jest bowiem silnie uwikłane aksjologicznie. Wiąże się z systemem wartości akceptowanym w konkretnym społeczeństwie i wyrażonym w normach prawnych obowiązujących w poszczególnych państwach. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi, jak pojęcie wolności człowieka ujmuje Konstytucja i oparte na niej orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, a ponadto – próba zdefiniowania wolności jako kategorii konstytucyjnej (tj. wolności konstytucyjnie chronionej, wolności prawnopodstawowej) na płaszczyźnie konkretnego, polskiego systemu prawnego.

Barbara Nita-Światłowska, Ekstradycja obywatela polskiego na podstawie umowy ekstradycyjnej między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi
Gwarancje wiążące się z ekstradycją wynika z przepisów rangi konstytucyjnej (zwłaszcza z art. 55 Konstytucji), wiążących Polskę umów międzynarodowych oraz przepisów ustaw (przede wszystkim zawartych w rozdziale 65 k.p.k. Art. 4 ust. 1 umowy z USA o ekstradycji stanowi: „Żadne z Umawiających się Państw nie jest zobowiązane do wydawania własnych obywateli, jednakże organ wykonujący w Państwie wezwanym będzie mógł dokonać wydania takich osób, jeżeli według jego uznania będzie to właściwe i możliwe”. Interpretacją tego przepisu wymaga uwzględnienia wyroku TK z 21.9.2011 r., sygn. SK 6/10, w którym Trybunał stwierdził, że art. 4 ust. 1 umowy z USA o ekstradycji jest zgodny z art. 55 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 78 Konstytucji. W sentencja powyższego wyroku Trybunał nie wskazał takiego rozumienia art. 4 ust.1 umowy z USA, którego przyjęcie warunkuje konstytucyjność tego przepisu, jednak z jego uzasadnienia wyraźnie wynika kierunek prokonstytucyjnej interpretacji poddanego kontroli uregulowania. Ze względu na art. 190 ust. 1 Konstytucji sądy orzekające o prawnej dopuszczalności ekstradycji obywatela polskiego do USA są tą interpretacją związane.

Michał Błoński, Przeprowadzenie na rozprawie dowodów uzyskanych w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych
W opracowaniu została poruszona problematyka przeprowadzania przed sądem dowodów uzyskanych w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych, które mogą stanowić istotny dowód, służący ustaleniom w poważnych sprawach, w tym z zakresu przestępczości zorganizowanej. Zostało wyrażone stanowisko, iż treści rozmów zarejestrowanych na nośnikach stanowią dowód z dokumentu nie zaś dowód rzeczowy, co uzasadnia ich odtworzenie na podstawie art. 393 § 1 k.p.k. Opowiedziano się za dopuszczalnością odstępstwa od zasady bezpośredniości poprzez ujawnianie tych dowodów bez odsłuchiwania na rozprawie (art. 394 § 2 k.p.k.), chyba że ich odsłuchanie miałoby przyczynić się do wyjaśnienia powstałych w sprawie rozbieżności, a także za koniecznością dokonywania selekcji pod względem przydatności materiałów przez prokuratora pod rygorem zwrotu sprawy w trybie art. 344a k.p.k. W związku z brzmieniem art. 168a k.p.k. wyrażone zostało stanowisko o niedopuszczalności korzystania z treści rozmów uzyskanych w sposób niezgodny z prawem (nielegalny), w tym w drodze przestępstwa, z bezpośrednim powołaniem się na uregulowania ustawy zasadniczej, a zwłaszcza na art. 31 ust. 3 i art. 49 Konstytucji.

Jacek M. Wojciechowski, Przepisy karne dotyczące ciszy wyborczej w świetle zasady nullum crimen sine lege
Przedmiotem opracowania jest analiza przepisów karnych dotyczących naruszenia ciszy wyborczej dokonana z perspektywy postulatów zasady nullum crimen sine lege. Z tej kluczowej dla prawa karnego reguły, która chroni jednostkę przed nadużyciami ze strony władzy państwowej wypływa m.in. postulat tworzenia czynów zabronionych w sposób maksymalnie określony (nullum crimen sine lege certa) oraz wymóg typizacji czynów zabronionych wyłącznie przez ustawę (nullum crimen sine lege scripta). Kluczową rolę w kontekście prowadzonych rozważań odgrywają obowiązujące rozwiązania prawne dotyczące przedłużania trwania głosowania, do których stosowania w sposób ukryty odsyłają znamiona czynów zabronionych stypizowanych w art. 498 i 500 K. Wyb. Ich lakoniczny kształt rodzi bowiem szereg problemów interpretacyjnych, jak również utrudnia stosowanie obowiązujących regulacji karnych czyniąc je nieprecyzyjnymi i niejasnymi dla adresatów. Prowadząc rozważania nad analizowanym problemem autor nie poprzestaje wyłącznie na analizie obowiązujących regulacji prawnych, ale formułuje również propozycje określonych rozwiązań mających na celu poprawę obowiązującego stanu prawnego.

Boštjan Tratar, Prawa konstytucyjne w republice Słowenii (zagadnienia wybrane)
Prawa konstytucyjne rozumiano początkowo tylko jako prawa o charakterze obronnym, które skierowane były przeciwko państwu, zabezpieczając jednostkę, a w szczególności jej majątek i wolność, przed ingerencją ze strony organów władzy publicznej (tj. prawo negatywne). Jednakże stopniowe przejście od koncepcji skrajnie liberalnego państwa i społeczeństwa do koncepcji państwa opiekuńczego, a zarazem tzw. państwa kooperacyjnego, które realizuje zasadę demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej, doprowadziło do wykształcenia się nowych funkcji praw konstytucyjnych. Ze względu na wzmocnienie roli państwa w sferze społecznej i rosnący wpływ podmiotów niepaństwowych oraz charakter relacji między podmiotami prawa prywatnego, prawa konstytucyjne zyskały status obiektywnych, jako źródła uniwersalnych wartości konstytucyjnych, które powinny być przestrzegane we wszystkich relacjach społecznych, w tym w relacjach między podmiotami prawa prywatnego. Również na gruncie słoweńskiego prawa konstytucyjnego można stwierdzić, że funkcja praw konstytucyjnych wykracza poza ochronę przed ingerencją jedynie ze strony organów władzy publicznej. Prawa te wyrażają wartości, które w orzecznictwie sądowym, a w szczególności w rozstrzygnięciach sądu konstytucyjnego, powinny być przekładane na język zasad prawa, aby wyznaczać odpowiednie działania podmiotom prawa. Szersze ujęcie praw konstytucyjnych znalazło swoje odzwierciedlenie m.in. w preambule oraz art. 5 i art. 15 konstytucji Republiki Słowenii, systematyce konstytucyjnej oraz w poszczególnych przepisach rozdziału II konstytucji. Wszystkie organy władzy publicznej zobowiązane są zarówno do powstrzymania się od naruszeń praw konstytucyjnych, jak i ich aktywnego zagwarantowania, co oznacza również nakaz realizacji wartości praw konstytucyjnych w stosunkach horyzontalnych.