Wojciech Robaczyński, Zbigniew Zieliński, Dopuszczalność zawarcia ugody przez jednostkę sektora finansów publicznych w świetle znowelizowanych przepisów ustawy o finansach publicznych

Możliwość zawarcia ugody przez jednostkę sektora finansów publicznych od dawna budziła pewne wątpliwości. Skłoniły one ustawodawcę do nowelizacji ustawy o finansach publicznych i ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Wprowadzenie do ustawy o finansach publicznych art. 54a nie tylko przesądza o tym, że jednostki sektora finansów publicznych mogą zawierać ugody w sprawie należności cywilnoprawnych, ale co więcej, ustawodawca w uzasadnieniu projektu jednoznacznie zachęca do racjonalizowania zachowań i – jeżeli nie ma do tego podstaw – unikania prowadzenia sporów przed sądem w zakresie spornych należności. Ogólne kryteria określone w tym przepisie zasługują – co do zasady – na aprobatę, choć nie można wykluczyć, że będą wymagały modyfikacji.

Zasadność wprowadzenia zmian w odniesieniu do ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych należy oceniać przez chęć ograniczenia obaw osób odpowiedzialnych za zawieranie i wykonywanie ugód. Trzeba przy tym zaznaczyć, że problematyka ugody w sektorze publicznym jest wielowątkowa i dotyczy między innymi relacji między ugodą a zmianą umowy w sprawie zamówienia publicznego, reglamentowaną w art. 144 ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych.

Jędrzej Bujny, Mikołaj Maśliński, Zwalczanie uciążliwości zapachowych w świetle aktualnie obowiązujących przepisów prawnych
Uciążliwości zapachowe są jedną z najczęstszych przyczyn skarg na jakość powietrza składanych do Organów Inspekcji Ochrony Środowiska. Mimo to nie ma w tej chwili aktu prawnego, który w sposób kompleksowy regulowałby kwestie związane ze zwalczaniem odorów. Wobec powyższego, w niniejszym artykule przedstawiono najważniejsze przepisy polskiego oraz unijnego prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w celu ograniczenia potencjalnych lub występujących uciążliwości zapachowych. Ponadto, analizie poddano opublikowany przez Ministerstwo Środowiska we wrześniu 2016 r. Kodeks przeciwdziałania uciążliwościom zapachowym, a także założenia ustawy o przeciwdziałaniu uciążliwości zapachowej z 2011 r. Celem niniejszego artykułu jest ocena obowiązujących regulacji w kontekście zapowiadanych prac legislacyjnych nad ustawą dotyczącą tej materii.

Marcin Kaliński, Radosław Kujawiński, Finansowanie zadań z zakresu administracji rządowej w świetle ustaleń Najwyższej Izby Kontroli i orzecznictwa sądowego
Celem niniejszego artykułu jest prezentacja kwestii związanych z finansowaniem zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami, w szczególności realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, w świetle wyników kontroli przeprowadzanych przez Najwyższą Izbę Kontrolę oraz w oparciu o orzecznictwo sądowe. Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wskazuje, że na te zadania przyznawana jest dotacja celowa w wysokości zapewniającej pełne i terminowe wykonanie zlecanych zadań. Jak pokazują wyniki kontroli, jednostki samorządu terytorialnego nie zawsze otrzymują dofinansowanie z budżetu państwa adekwatne do poziomu realizowanych zadań, co stanowi z kolei podstawę dochodzenia roszczeń z tego tytułu w postępowaniu sądowym. Niezależnie zatem, jakim rozstrzygnięciem kończy się proces sądowy, związane z nim nakłady obciążają finanse publiczne i powodują koncentrowanie się działań organów władzy publicznej na sprawach, które w sposób bezpośredni nie wiążą się z zaspokajaniem zbiorowych potrzeb obywateli. Wskazuje to – w ocenie autorów artykułu – m.in. na istotną dysfunkcyjność obecnie obowiązującego modelu finansowania zadań z zakresu administracji rządowej oraz potrzebę wypracowania nowych rozwiązań systemowych w tym zakresie. Na podstawie przede wszystkim wyników kontroli NIK przedstawiono propozycję polegającą na przekształceniu zadań zleconych z zakresu administracji rządowej w zadania własne jednostek samorządu terytorialnego.

Ireneusz Kołakowski, Zaciąganie zobowiązań wykraczających poza rok budżetowy (wieloletnich) a zasada roczności budżetu jednostek samorządu terytorialnego w kontekście naruszenia dyscypliny finansów publicznych
W artykule zaprezentowano wybrane aspekty w zakresie zaciągania zobowiązań wieloletnich w kontekście ustalonego planu budżetowego. Nawiązano między innymi do kategorii umów niezbędnych do zapewnienia ciągłości działania jednostki oraz instrumentu dalekosiężnego planowania finansowego w postaci wieloletniej prognozy finansowej, która obok norm prognostycznych zawiera element dyrektywny w postaci upoważnienia do zaciągania zobowiązań. Stosowne rozważania uzupełniono przykładami orzeczeń i stanowiskami właściwych organów oceniających poprawność działań przy zaciąganiu zobowiązań wykraczających poza rok budżetowy.

Mariusz Mizgała, Wybrane aspekty naruszenia dyscypliny finansów publicznych w zakresie planu finansowego szpitala samorządowego
Zadania władz publicznych w zakresie funkcjonowania systemu ochrony zdrowia realizowane przez szpitale prowadzone w formie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (SPZOZ) oraz jednostek budżetowych objęte są tym samym reżimem norm prawnych chroniących ład finansów publicznych. SPZOZ pomimo pozabudżetowego zasilania finansowego pochodzącego ze składek na ubezpieczenia zdrowotne, prowadzi gospodarkę finansową na podstawie planu finansowego, tak jak pozostałe jednostki sektora finansów publicznych. Specyfika działalności leczniczej, u źródła której leży konstytucyjny obowiązek zapewnienia równego dostępu do świadczeń zdrowotnych w konfrontacji z bieżącymi problemami publicznej ochrony zdrowia nie zwalnia zarządzających szpitalami ze stosowania normatywnych reguł planowania finansowego, jako podstawowego narzędzia utrzymania ładu finansów publicznych.

Arkadiusz Talik, Kacper Pieczara, Naruszenie dyscypliny finansów publicznych związane ze sprawozdawczością jednostek sektora finansów publicznych
Artykuł porusza kwestie związane z naruszeniami dyscypliny finansów publicznych powiązanych ze sprawozdawczością jednostek sektora finansów publicznych. Autorzy prezentują zarówno ogólną charakterystykę i rodzaje sprawozdań finansowych, jak i potencjalne formy naruszeń związanych z tą materią. Artykuł ten jest również częściowo poświęcony analizie zasad ustalania i dochodzenia odpowiedzialności za tego typu delikty finansowe oraz możliwe okoliczności wyłączające taką odpowiedzialność.

Joanna Radzieja, Dokonywanie wydatków z budżetu jednostki samorządu terytorialnego – kwalifikowalność nieprawidłowości na tle przedmiotu dyscypliny finansów publicznych
Celem artykułu jest przedstawienie problematyki dotyczącej nieprawidłowości przy dokonywaniu wydatków z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w kontekście naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Scharakteryzowano zachowania, które podlegają penalizacji na gruncie art. 11 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Beata Rogowska-Rajda, Tomasz Tratkiewicz, Zasady korygowania odliczenia wstępnego w VAT przez jednostki samorządu terytorialnego w świetle przepisów unijnych i implementujących je polskich regulacji
System korygowania podatku naliczonego jest integralną częścią systemu odliczania podatku VAT. Ponieważ odliczanie wstępne (uwarunkowane działaniem w chwili nabycia w charakterze podatnika) opiera się tylko na zamiarze podatnika wykorzystania nabytego towaru lub usługi do wykonywania czynności opodatkowanych VAT, niezbędna jest jego późniejsza weryfikacja zgodnie z rzeczywistym wykorzystaniem nabytych dóbr i ewentualne dokonanie korekty. Wystąpienie obowiązku korekty oraz zasady jej dokonywania uzależnione są od jej przyczyny, sposobu wykorzystywania nabytych dóbr oraz ich charakteru. O ile w „typowej” działalności gospodarczej podmiotów komercyjnych obowiązek korekty zasadniczo będzie występował sporadycznie, o tyle w działalności jednostek samorządu terytorialnego – charakteryzującej się wyjątkową specyfiką – będzie miał z reguły charakter stały, występując w różnych wariantach i konfiguracjach.
Niniejszy artykuł podejmuje próbę wyspecyfikowania i uporządkowania zasad korygowania wstępnego odliczenia podatku naliczonego VAT dokonanego przez jednostkę samorządu terytorialnego, z uwzględnieniem prawa unijnego oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, jak również regulacji krajowych.

Rafał Cieślak, Koncesja na roboty budowlane lub usługi – nowe czyny naruszające dyscyplinę finansów publicznych
Nowa ustawa o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi wprowadziła istotne zmiany w przepisach dotyczących odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. W rezultacie, istotnie został poszerzony katalog czynów stanowiących naruszenie dyscypliny. Uwagę zwraca znaczne zbliżenie zasad zawierania umów koncesji do systemu zamówień publicznych. Z drugiej strony, zasada swobody zamawiającego w zakresie organizacji postępowań koncesyjnych, przejawiająca się w znacznej elastyczności przygotowywania takich procedur, budzi pewne wątpliwości interpretacyjne. Celem artykułu jest omówienie nowych rozwiązań prawnych w tym zakresie.

Łukasz Węgrzynowski, Reprezentowanie Skarbu Państwa przez pełnomocnika ustanowionego przez starostę przy składaniu oświadczenia o wypowiedzeniu wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego
Problematyka reprezentowania Skarbu Państwa przez pełnomocnika ustanowionego przez starostę w sprawach dotyczących opłaty rocznej zasługuje na uwagę ze względów praktycznych. Zarzut wadliwej reprezentacji Skarbu Państwa przy czynności prawnej wypowiedzenia opłaty rocznej jest chętnie wykorzystywany w sporach sądowych dotyczących aktualizacji opłaty. To zagadnienie jest również interesujące ze względów teoretycznych. Ocena prawna wymaga bliższego scharakteryzowania zarówno reprezentacji Skarbu Państwa, jak i właściwości sporów dotyczących aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Całość musi być analizowana z uwzględnieniem ogólnych założeń dotyczących reprezentacji publicznej.

Per Olav Nilsen, Bodhild Laastad, Samorządy terytorialne w Norwegii – system nadzoru wewnętrznego i kontroli wewnętrznej oraz zewnętrznego audytu

Opracowanie (w języku angielskim) przedstawia system nadzoru wewnętrznego i kontroli oraz zewnętrznego audytu samorządów terytorialnych w Norwegii. Na wstępie autorzy opisują instytucję samorządu terytorialnego, jego funkcje i źródła dochodów, następnie omawiają organizację samorządu oraz funkcje jego nadzoru, kontroli wewnętrznej oraz zewnętrznego audytu. Autorzy przedstawiają najważniejsze punkty rozdziału 12 ustawy o samorządach z 2004 r., dotyczące nadzoru wewnętrznego i kontroli oraz zewnętrznych audytów samorządów terytorialnych, wyjaśniając, że celem ustawy jest usprawnienie i poprawa efektywności samorządów norweskich. Autorzy wnioskują, że przepisy te stanowią rzetelną podstawę do nadzorowania, kontroli i audytowania gmin i powiatów Norwegii, które służą ich najlepszym interesom i pozwalają na ich zdrowy rozwój; dodają jednak, że nie są one wystarczające, ponieważ również politycy muszą wykazać wolę pełnego wykorzystania narzędzi zapewnianych im przez ustawodawstwo.