Marek Zubik, O „grzechach społecznych” przeciwko ustawie zasadniczej

Idee oświeceniowej epoki rozumu nie zamknęły poszukiwania głębszego sensu ludzkiej egzystencji – skąd pochodzimy, kim jesteśmy i dokąd zmierzamy. Zaczęły się jednak niewątpliwie rozchodzić drogi ratio oraz fides. Co więcej, zaczęto je sobie przeciwstawiać czy wręcz podążać w kierunku pełnej laicyzacji całego życia społecznego, nie wyłączając z tego nauki.

W separacji obu tych sposobów poznawania prawdy widziano niekiedy nawet istotę wolności człowieka. W kontekście prawa stanowionego nie przyniosło to wszakże kresu domagania się, by wyrażało ono godziwą treść. Oznaczało jednak w konsekwencji konieczność odnalezienia nowego punktu odniesienia dla określenia wartości etycznej zachowań, które miały być wiążąco regulowane przez władze publiczne. Pozostawało też otwarte pytanie, kto ma ostatecznie zdecydować o poprawności rozumowego poznania, skoro ratio miała stać się miarą wszechrzeczy. Nie ominęło ono także problemu właściwego uregulowania spraw publicznych oraz oceny sprawowania władzy. Kwestie te nie dawały się w sposób satysfakcjonujący łatwo wyjaśnić i zrealizować. W artykule Autor stara się uchwycić związek między działaniami zachodzącymi w sferze publicznej, a ich wartością etyczną. Zakłada, że demokratycznie przyjęta konstytucja, odpowiednio wyrażająca zasady życia społecznego, jest w pełni częścią wspólnego dobra. Autor wskazuje przy tym na różny poziom obowiązków wynikających z troski o dobro wspólne członków wspólnoty politycznej.

Maciej Kruk, Proces wykładni w teorii francuskiej szkoły egzegezy
Artykuł dokonuje opisu procesu wykładni w myśli francuskiej szkoły egzegezy. Przedstawione zostają korzenie teoretyczno-filozoficzne koncepcji i zarysowany jej związek z metodą filologiczną. Następnie zostają zaprezentowane poszczególne elementy wykładni prawa, z wyróżnieniem cech charakterystycznych dla szkoły egzegezy. Zrekonstruowany zostaje proces interpretacji, z uwzględnieniem kolejności czynności wykładniczych. Po analizie poszczególnych elementów teoretycznych, opracowanie przedstawia wpływ egzegetycznej teorii interpretacji na praktykę prawa w XIX-wiecznej Francji, ze szczególnym uwzględnieniem praktyki orzeczniczej. Krótki fragment zostaje również poświęcony porównaniu francuskiej szkoły egzegezy z drugim z najbardziej wpływowych nurtów XIX-wiecznej nauki prawa, tj. z niemiecką szkołą historyczną.

Rett R. Ludwikowski, Demokracja elektorska i populistyczna z perspektywy wyboru D. Trumpa na Prezydenta USA
Po wyborach prezydenckich w Stanach Zjednoczonych w roku 2016, wielu obserwatorów sygnalizowało, że powrót do pytania „kto w wybiera głowę państwa i rządu” w tym kraju jest celowy. Przypomnijmy, że Donald Trump wygrał wybory głosami 304 elektorów, gdy Hillary Clinton uzyskała jedynie 227 głosów. Niemniej, po przeliczeniu głosów wyborców, okazało się, że na Clinton głosowało 2,864,974 osób więcej niż na Trumpa, co oznacza 2.1 procent ogólnej ilości oddanych głosów. Margines różnicy między wynikami w Kolegium Elektorskim i w głosowaniu powszechnym (popular vote) był tu znaczny, aczkowiek fakt jego istnienia nie jest bynajmniej unikalny. Artykuł ma na celu zbadanie skuteczności działania amerykańskiego systemu „demokracji elektorskiej”. Rozważając ten problem z perspektywy porównawczej, autor odnotowuje, że amerykański system „kolegium elektorskiego” nie stał się powszechnie przyjętym wzorcem dla krajów o systemie federacyjnym lub państw o etnicznie silnych ośrodkach regionalnych. W istocie, każda elekcja prezydenta w Stanach Zjednoczonych zakończona zwycięstwem jednego kandydata w wyborach powszechnych, a drugiego w wyborach elektorskich, prowadzi do konfliktów międzypartyjnych, masowych demonstracji niezadowolenia obywateli rozczarowanych amerykańskim systemem wyborczym, a nawet do prób impeachmentu urzędującego prezydenta. Konkludując, wybory z 2016 r. potwierdziły raz jeszcze, że jest to system zbyt skomplikowany, w istocie niepotrzebny, a z pewnością naruszający demokratyczny charakter konstytucji Stanów Zjednoczonych

Magdalena Wilejczyk, Zasady Draft Common Frame of Reference na tle zasad polskiego prawa prywatnego
Międzynarodowy projekt naukowy, znany pod nazwą Draft Common Frame of Reference, składa się z trzech części: zasad (principles), definicji (definitions) i reguł modelowych (model rules). W polskiej literaturze prawniczej główną jak dotąd, a właściwie wyłączną uwagę komentatorów przykuwa trzecia, najbardziej obszerna część projektu, a mianowicie zaproponowane przez twórców projektu reguły modelowe odnoszące się do poszczególnych instytucji prawnych. Są one stosunkowo często przywoływane w trakcie omawiania rodzimych rozwiązań w celu ukazania ich szerszego kontekstu prawnego, w tym zwłaszcza płynącego z porównania danego rozwiązania z perspektywą ustawodawstw innych państw europejskich oraz prawem Unii Europejskiej. Na tym tle podejmowana w artykule problematyka ma charakter odmienny, ponieważ dotyczy nie reguł modelowych, lecz zasad, a więc tej części DCFR, która, według mojej wiedzy, w ogóle nie była dotąd w literaturze polskiej przedstawiana

Maciej Ślifirczyk, Opinie zabezpieczające a interpretacje indywidualne przepisów prawa podatkowego
Przedmiotem artykułu jest analiza wprowadzonych do Ordynacji podatkowej regulacji dotyczących relacji pomiędzy instytucją interpretacji indywidualnej oraz instytucją opinii zabezpieczającej. Aktualnie obowiązujące przepisy generują w tym zakresie zarówno szereg wątpliwości interpretacyjnych, jak również budzą pewne zastrzeżenia co do samej przyjętej w nich koncepcji. Zagadnienia te posiadają jednocześnie istotne znaczenie praktyczne, rzutują bowiem na sposób procedowania z wnioskiem podatnika o wydanie interpretacji indywidualnej. W artykule dokonano wykładni wspomnianych regulacji rekonstruując możliwy do przyjęcia na ich podstawie wzorzec postępowania przez organy podatkowe oraz konsekwencje jego naruszenia. Pozwoliło to następnie na krytyczną ocenę aktualnego stanu prawnego i sformułowanie postulatów de lege ferenda. W konkluzji autor opowiada się za modyfikacją wprowadzonych rozwiązań oraz za zakwalifikowaniem kwestii objętych badaniem w postępowaniu o wydanie opinii zabezpieczającej jako zagadnień prejudycjalnych dla postępowania w przedmiocie wydania interpretacji indywidualnej.

Magdalena Kowalewska-Łukuć, Strona podmiotowa pomocnictwa przez zaniechanie (uwagi o statusie form przestępnego współdziałania w popełnieniu przestępstwa)
Artykuł porusza problematykę strony podmiotowej pomocnictwa przez zaniechanie. Dotychczas była ona ograniczana przez doktrynę i orzecznictwo prawa karnego do umyślności. Pogląd taki, jak wykazał ostatnio Ł. Pohl, może być jednak zakwestionowany w drodze właściwej wykładni art. 18 § 3 kk. Rezultaty tej wykładni zostały w przedmiotowym artykule zestawione z regulacją innych przepisów kk, w szczególności art. 8 oraz art. 20 kk. Kwestia kształtu strony podmiotowej pomocnictwa stanowi też w niniejszym artykule punkt wyjścia do rozważań o formach przestępnego współdziałania w ogóle oraz w szczególności o podstawach teoretycznych ich kodeksowej regulacji oraz elementach akcesoryjności odpowiedzialności poszczególnych osób współdziałających w przestępstwie.

Konrad Burdziak, Strona podmiotowa pomocnictwa przez zaniechanie (uwagi o art. 18 § 3 zd. 2 k.k.)
Zgodnie z (nieomal) powszechnie wyrażanym w doktrynie i w judykaturze poglądem, pomocnictwa, o którym mowa w art. 18 § 3 k.k., dopuścić się można wyłącznie umyślnie (w zamiarze jego popełnienia). Poglądowi temu sprzeciwił się jednak – stosunkowo niedawno – Ł. Pohl, wskazując, że pomocnictwa przez zaniechanie dopuścić się można również nieumyślnie. Autor niniejszej publikacji podjął próbę ustalenia, jak rzeczywiście przedstawia się strona podmiotowa typu czynu zabronionego pod groźbą kary określonego w art. 18 § 3 zd. 2 k.k. (pomocnictwa przez zaniechanie). Konkretniej zaś – czy czynu tego dopuścić się można wyłącznie umyślnie (pogląd większościowy), czy także nieumyślnie (pogląd mniejszościowy). W efekcie przeprowadzonych rozważań ustalono, że: 1) wykładnia językowa prowadzi do wniosku, że pomocnictwa przez zaniechanie dopuścić się można zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie; 2) wykładnia funkcjonalna prowadzi do wniosku, że pomocnictwa przez zaniechanie dopuścić się można wyłącznie umyślnie; 3) konieczne jest dokonanie zmiany treści art. 18 § 3 k.k., tak, by usunąć wszelkie powstające w tym zakresie wątpliwości.

Przemysław Tarwacki, Łączenie kar najsurowszych z karą grzywny (art. 88 k.k.)
W opracowaniu podjęta została problematyka wykładni art. 88 Kodeksu karnego, dotycząca orzekania kary łącznej, której podstawą jest m. in. kara 25 lat pozbawienia wolności lub kara dożywotniego pozbawienia wolności. Rozważania skupiają się na stanie faktycznym, w którym za czyn/czyny popełnione w tym samym zbiegu realnym wymierzono również grzywnę/grzywny. Wydaje się, iż nie ma dobrych powodów, by w takich sytuacjach procesowych podstawą kar najsurowszych, orzekanych, jako kary łączne, uczynić również kary grzywny i tym samym, w związku z przewidzianą w tym przepisie zasadą obligatoryjnej absorpcji kar terminowych uznać, iż grzywny te ulegają pochłonięciu. Orzeczenie kar najsurowszych samo przez się nie stanowi przeszkody do jednoczesnego właściwego wykonania grzywien (inaczej niż ma to miejsce w odniesieniu do właściwego wykonania kary ograniczenia wolności). Natomiast okoliczność, iż część skazanych, którym wymierzono również grzywny, z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie uiścić tych kar, winna w takich sytuacjach dawać sądowi asumpt do weryfikacji zasadności ich wykonania na etapie postępowania wykonawczego, co w tym stadium procesu możliwe jest zarówno na wniosek stron postępowania, jak i z urzędu, a rozstrzygnięcia wydane w tym przedmiocie mogą być poddane kontroli instancyjnej.

Maciej Pisz, Paweł Ochmann, Prawne aspekty uboju rytualnego w Polsce po wyroku TK w sprawie K 52/13
Artykuł dotyczy prawnych aspektów zagadnienia uboju rytualnego w Polsce. Zagadnienie uboju rytualnego stanowi w Polsce przedmiot licznych sporów i kontrowersji, budząc od dłuższego czasu zainteresowanie opinii publicznej oraz doktryny prawa. Chociaż mogłoby się wydawać, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10.12.2014 r. powinien wyjaśnić wiele wątpliwości i zawiłości w zakresie prawnych aspektów uboju rytualnego w Polsce wydaje się wysoce prawdopodobne, że zagadnienie to nadal będzie budzić kontrowersje w dyskursie publicznym i w nauce prawa. Jedną z przyczyn takiej sytuacji jest sam analizowany w artykule wyrok TK, wydany w wyniku postępowania wszczętego przez Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten – w którym Trybunał dokonał oceny w przedmiocie zgodności z Konstytucją przepisów ustawowych ustanawiających bezwzględny zakaz uboju rytualnego (a zatem nie dopuszczających na zasadzie wyjątku możliwości dokonywania uboju rytualnego nawet na rzecz związków wyznaniowych o uregulowanej sytuacji prawnej i dla celów prowadzonych przez nie praktyk religijnych) – nie rozstrzygnął definitywnie wszystkich możliwych do rozstrzygnięcia kwestii problematycznych w tym zakresie. Tym samym autorzy artykułu zdecydowali się dokonać szczegółowej analizy stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, wraz z oceną potencjalnych skutków prawnych z nim związanych. Nie można przy tym wykluczać, że istotne problemy i kontrowersje istniejące na gruncie zagadnienia prawnych aspektów uboju rytualnego będą skutkować w przyszłości kolejnym rozstrzygnięciem TK dotyczącym tego zagadnienia.