Jan Barcz, Sprawa odszkodowań wojennych od Niemiec a Traktat „2+4”

Traktat o ostatecznej regulacji w odniesieniu do Niemiec (podpisany 12.09.1990 r.) uregulował zasadnicze sprawy związane ze zjednoczeniem Niemiec (3.10.1990 r.): wycofanie wojsk radzieckich z terytorium ówczesnego NRD, zagwarantowanie, że zjednoczone Niemcy znajdą się (bez żadnych ograniczeń) w Sojuszu Północnoatlantyckim oraz we Wspólnocie Europejskiej.

Godząc się na jednoczesne zniesienia „praw i odpowiedzialności za Berlin i Niemcy jako całość”, cztery mocarstwa sprzymierzone z okresu II wojny światowej nie podnosiły problemu reparacji (w formule poczdamskiej). Zarazem, podczas Konferencji „2+4”, podczas której negocjowano Traktat, kwestie innych roszczeń odszkodowawczych, związanych ze zbrodniami nazistowskimi, „przesunięto” do bilateralnych ustaleń między zjednoczonymi Niemcami a zainteresowanymi państwami. Polska już od końca 1989 r. prowadziła tego rodzaju bilateralne negocjacje z RFN, których wynikiem było porozumienie z 16.10.1991 r. Stało się ono rozwiązaniem wzorcowym dla podobnych porozumień z innymi państwami. Zjednoczony Niemcy podjęły poważne wypłaty na rzecz ofiar zbrodni nazistowskich, przy czym znacząca ich część przeznaczona została dla ofiar zamieszkałych w Polsce. Przełom polityczny lat 1989/1990 umożliwił, choć późno, taką zmianę. W okresie wielkiego przełomu politycznego, dyplomacja polska wykorzystała optymalnie wszystkie realne istniejące możliwości. W stosunkach z Niemcami położono kres koncepcjom, które podważały stabilność granicy polsko-niemieckiej, uzgodniono ramy polityczno-prawne dobrego sąsiedztwa polsko-niemieckiego w „dużym” Traktacie, a dla ofiar zbrodni nazistowskich zagwarantowano konkretną pomoc finansową.

Andrzej M. Świątkowski, O kontrowersjach wokół pojęcia „autentyczny” pracodawca
W świetle przepisów polskiego prawa pracy tożsamość pracodawcy ma w istocie znaczenie dla stron stosunku pracy. Nie sposób prawnie wykluczyć sytuacji przesunięcia pewnych obowiązków pracodawcy lub nawet ich dzielenia z innymi (powiązanymi) pracodawcami. Dlatego doktryna prawa i Sąd Najwyższy zaangażowali się w proces poszukiwania i definiowania „autentycznego” pracodawcy. Autor omawia różne stosowane w nauce i orzecznictwie metody oraz wskazuje na brak wystarczających podstaw prawnych dla niektórych z teorii orzeczniczych i doktrynalnych.

Jacek Falski, Prawa indywidualne wobec zasady autonomii kościołów i innych związków wyznaniowych w orzecznictwie ETPC
Artykuł analizuje ostatnie orzecznictwo ETPC (m.in. Wielkiej Izby) w zakresie sporów zrodzonych w wyniku konfrontacji praw indywidualnych z instytucjonalnym wymiarem prawa do wolności religii i wiążącą się z nim zasadą autonomii Kościołów i związków wyznaniowych. Argumenty zawarte w tekście wskazują na ryzyko związane z absolutyzacją – słusznej i potrzebnej w określonych granicach – zasady autonomii mogące prowadzić do dopuszczenia stosowania kryterium religijnego (w tym prawa kanonicznego) w sferę powszechnego orzecznictwa krajowego. Sprzyja temu m.in. iluzoryczność kontroli ETPC w sytuacji obowiązywania przy rozstrzyganiu spraw tego typu doktryny marginesu oceny wewnętrznej, która zostanie jeszcze wzmocniona za sprawą zmian wprowadzonych przez Protokół 15 do EKPC. Taka sytuacja prowadzić może z jednej strony do relatywizacji ochrony praw indywidualnych, zagwarantowanych w Konwencji, z drugiej zaś rozchwiania standardów ochrony konwencyjnej i całkowitego ich podporządkowania wewnątrzkrajowym regulacjom w zakresie sposobu kształtowania relacji między państwem i Kościołem

Małgorzata Tomkiewicz, Sądowa kontrola pozyskiwania danych telekomunikacyjnych, internetowych i pocztowych
W artykule przedstawiono problematykę kontroli pozyskiwania przez Policję, Straż Graniczną i inne uprawnione podmioty danych telekomunikacyjnych, internetowych i pocztowych, uzyskiwanych przez te służby w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych. Poprzez analizę przepisów prawa telekomunikacyjnego, pocztowego oraz ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną a także rozwiązań normatywnych wprowadzonych „ustawą inwigilacyjną” tj. ustawą z 15.01.2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2016, poz.147), artykuł zawiera próbę odpowiedzi na pytanie, czy – a jeżeli tak, to na ile – obowiązujące regulacje dostosowały system prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30.07.2014r. w sprawie K 23/11 i czy rozwiązania te odpowiadają standardom europejskim.

Patrycja Łukuć, Przestępstwo narażenia innej osoby na zakażenie wirusem HIV lub inną chorobą zakaźną (wątpliwości i postulaty)
Przedmiotem artykułu jest przepis art. 161 k. k., penalizujący narażenie innej osoby na zakażenie wirusem HIV lub inną groźną chorobą zakaźną. Pomimo rzadkości skazań w oparciu o ten przepis, stał się on przedmiotem dosyć dużego zainteresowania piśmiennictwa. Podnoszono w kontekście tego przepisu różne wątpliwości, w szczególności odnoszące się do kwestii, czy odpowiedzialności karnej za ten czyn powinna podlegać (jak ma to miejsce obecnie) jedynie osoba wiedząca, iż sama jest nosicielem danej choroby, czy należałoby karać również nieumyślne narażenie na zakażenie oraz jaki jest stosunek tego przepisu do penalizowanego w artykule wcześniejszym przestępstwa sprowadzenia niebezpieczeństwa ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Artykuł zawiera komentarz autorki odnoszący się do tych kwestii. Artykuł zawiera również propozycję nową, w postaci wprowadzenia do kodeksu karnego nowego przestępstwa skutkowego, polegającego na dokonanym zakażeniu wirusem HIV lub innym szczególnie niebezpiecznym czynnikiem chorobotwórczym. Sytuacja, w której skutku takiego nie traktuje się na równi z ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu wydaje się bowiem całkowicie nieuzasadniona.

Piotr Kryczka, Marek Smarzewski, Efektywność prawa do obrony podejrzanego w postępowaniu przygotowawczym
(dostęp do akt po złożeniu wniosku o zastosowanie lub przedłużenie tymczasowego aresztowania)
W artykule autorzy prowadzą rozważania nad problematyką dostępu podejrzanego
i jego obrońcy do akt sprawy w części, w jakiej stanowią one podstawę wniosku o zastosowanie lub przedłużenie tymczasowego aresztowania. Zwracają uwagę na ustawowe ograniczenia istniejące w tym zakresie, podkreślając wagę dostępu do akt sprawy jako istotnego czynnika warunkującego efektywność prawa do obrony. Obrońca musi dysponować odpowiednią wiedzą odnośnie do faktycznych podstaw wskazywanych we wniosku w kwestii tymczasowego aresztowania. Analizując instytucję pozostającą przedmiotem rozważań autorzy dochodzą natomiast do konkluzji, i obecnie obowiązujące przepisy dają podstawę do stosowania tymczasowego aresztowania w oparciu o dowody niejawne dla podejrzanego i jego obrońcy. Taki stan rzeczy oceniają jako sprzeczny ze standardami rzetelnego procesu – ukształtowanymi m.in. na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka – gdyż odgórnie deprecjonujący już u podstaw kontradyktoryjności posiedzeń aresztowych, z uwagi na potencjalny brak równowagi broni pomiędzy stronami.

Monika Przybylska, Zasada odległościowa w procesie inwestycyjnym elektrowni wiatrowej i zabudowy mieszkaniowej a działania organów samorządowych
Artykuł wskazuje na uwarunkowania prawne dotyczące lokalizacji elektrowni wiatrowych i zabudowy mieszkaniowej w Polsce po 16.07.2016 r. Od tego dnia obwiązuje ustawa z dnia 20.05.2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, która wprowadziła tzw. zasadę odległościową obowiązującą w ramach procesów inwestycyjnych zarówno elektrowni wiatrowych, jak i zabudowy mieszkaniowej. Szczególna uwaga została zwrócona na istotę zasady odległościowej oraz na treść rozstrzygnięć organów w ramach procedury przyjmowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz wydawania decyzji dotyczącej budowy zabudowy mieszkaniowej. Omówiono również dokładnie przepisy intertemporalne ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych i wskazano ich wpływ na treść rozstrzygnięć organów zobowiązanych do przestrzegania – w ramach wykonywanych przez nie zadań – zasady odległościowej. Zwrócono ponadto uwagę, że ustawodawca przewidział 36 miesięczny okres przejściowy dla inwestycji deweloperskich, tj. umożliwił budowę budynków mieszkalnych albo budynków o funkcji mieszanej bez zachowania zasady odległościowej. Niestety takiej możliwości prawodawca nie przewidział w zakresie budowy elektrowni wiatrowych co może utrudniać lub nawet zahamować inwestycje w energetykę wiatrową w Polsce.

Katarzyna Banasik, Zatarcie skazania w angielskim prawie karnym
Przedmiotem analizy w niniejszym artykule jest zatarcie skazania w angielskim prawie karnym. Autorka zaznacza, że angielska ustawa o rehabilitacji przestępców stanowi, że osobę, której skazanie uległo zatarciu należy traktować tak, jakby nigdy nie popełniła ona przestępstwa. Następnie prezentuje okresy zatarcia skazania w przypadku poszczególnych środków reakcji karnej oraz eksponuje skazania niepodlegające zatarciu. Podkreśla, iż informacje o każdym skazaniu, też zatartym, są przechowywane aż do momentu osiągnięcia przez osobę skazaną wieku 100 lat. Następnie przedstawia rodzaje zaświadczeń o niekaralności i warunki ich wydawania. Autorka zwraca uwagę na najbardziej charakterystyczne cechy angielskiego uregulowania. Eksponuje znaczenie praktyczne ujawniania zatartych skazań i prezentuje system ich „odfiltrowywania”, przez co uzyskują one status chronionych. W konkluzji Autorka prezentuje własne refleksje na temat zatarcia skazania w angielskim prawie.

Jan Widacki, Ewa Plebanek, Glosa do wyroku SN z 30.11.2016 r., IV KK 225/16 (kryterium oceny sprawiedliwości kary)
Autorzy krytykują poglądy Sądu Najwyższego, wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 listopada 2016, IV KK 225/16, że „społeczne poczucie sprawiedliwości jest kryterium sprawiedliwości wymierzanej kary” , a także że „cel sprawiedliwościowy” kary współcześnie wysuwa się na czoło wśród dyrektyw wymiaru kary". Autorzy krytykują wyrażone poglądy Sądu Najwyższego, jako de lege lata niezgodne z prawem polskim, a de lege ferenda, jako archaiczne.