Krzysztof Kaleta, Sądownictwo konstytucyjne a teoria demokracji

Zagadnienie demokratycznej legitymizacji władzy sędziów konstytucyjnych od zarania idei sądowej kontroli konstytucyjności prawa stanowi przedmiot niegasnącego sporu. Spór ten toczy się równolegle w dyskursie teoretycznym i praktycznym, jednakowo zajmuje konstytucjonalistów, filozofów prawa oraz teoretyków demokracji.

Instytucja ta jest bowiem tak samo ważna z perspektywy rozwoju zasady konstytucjonalizmu oraz teorii demokracji. Analiza zagadnienia legitymizacji sądownictwa konstytucyjnego podjęta w niniejszym opracowaniu odnosi się wyłącznie do uniwersalnej perspektywy filozoficznej. Tego rodzaju ustalenia mają charakter rudymentarny, wyznaczają ważny punkt odniesienia dla wszelkich dalszych analiz w tym obszarze. Mają one charakter odrębny od rozważań prowadzonych z perspektywy sensu stricto ustrojowej (konstytucyjnej), rozpatrującej sądownictwo konstytucyjne jako etap rozwoju idei konstytucjonalizmu lub element konstytucyjnej zasady państwa prawa . Rozważania poświęcone teorii demokracji nie są zrelatywizowane do określonej tradycji konstytucyjnej czy konkretnego systemu politycznego, co ma fundamentalne znaczenie dla analizy prowadzonej z perspektywy konstytucyjnej.

Monika Florczak-Wątor, Maciej Pach, Co wymaga zmiany w procedurze wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego w Polsce?
Artykuł zawiera analizę obowiązujących przepisów prawnych dotyczących wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego w Polsce. Zdaniem autorów zasadniczo nie wymaga zmian regulacja konstytucyjna. Można jedynie rozważyć doprecyzowanie warunku „wyróżniania się wiedzą prawniczą” przez sędziów TK, zwłaszcza poprzez wyraźne wskazanie, że pojęcie to obejmuje także pogłębioną znajomość prawa konstytucyjnego. Jednak podstawowe problemy wynikają z mankamentów ustawy o statusie sędziów TK oraz Regulaminu Sejmu. Autorzy dowodzą, że kluczowe elementy procedury wyboru powinna normować ustawa, a nie Regulamin Sejmu. Wśród formułowanych przez nich postulatów de lege ferenda dotyczących wyboru polskich sędziów konstytucyjnych znajduje się m.in. wprowadzenie 4-letniego zakazu kandydowania dla osób pełniących funkcje polityczne i członków partii politycznych, ustanowienie preselekcji lub selekcji kandydatów oraz obowiązku zgłoszenia kandydata na 3 lub 4 miesiące przed upływem kadencji poprzednika. Realizacja tych postulatów zwiększyłaby autorytet TK.

Anna Młynarska-Sobaczewska, Wybór sędziów konstytucyjnych jako element legitymizacji sądu konstytucyjnego
Artykuł omawia założenia legitymizacyjne wybory sędziów konstytucyjnych, polegające w szczególności na wyposażeniu ich w demokratyczny mandat, pochodzący z woli parlamentu lub innych ciał politycznych (prezydenta). Wskazuje ich immanentną niespójność z założeniem o merytorycznych kompetencjach i bezstronności sędziów. W artykule zaproponowana jest alternatywna metoda poszukiwania legitymacji działań i pozycji sądu konstytucyjnego, poprzez jego udział w deliberacji wartości i racji publicznych.

Hanna Dębska, Tomasz Warczok, Sakralizacja i profanacja. Trybunał Konstytucyjny jako struktura mityczna
Artykuł ukazuje procesy związane z kryzysem konstytucyjnym, ściślej zaś z problemem delegitymizacji Trybunału Konstytucyjnego, jaki obserwujemy w ostatnim czasie w Polsce. Chcąc je pokazać, autorzy odcinają się od wąskich ujęć prawnych, które koncentrują się na analizie stanu prawnego i kładą nacisk na symboliczny wymiar praktyk społecznych, w tym praktyk prawnych. Z tej perspektywy ukazują, jak zmieniło się położenie Trybunału w strukturze dyskursu, jak również dowodzą, że zmiana znaczeń przyniosła ze sobą znaczne szkody dla jego społecznej legitymizacji. Tym samym dowodzą, że porządek prawny jest więc w równej mierze porządkiem instytucji, co porządkiem symboli, nasyconych emocjonalnie i moralnie.

Łukasz Bojarski, Pod społeczną kontrolą. Dziesięć lat Obywatelskiego Monitoringu Kandydatów na Sędziów Trybunału Konstytucyjnego
Od 2006 r. Koalicja organizacji obywatelskich ("Koalicja") prowadzi Obywatelski Monitoring Wyborów Sędziów TK. Przedstawiciele Koalicji są zdania, że wybory do jednego z najważniejszych organów władzy nie powinny przebiegać bez kontroli obywatelskiej, że społeczeństwo ma prawo do wiedzy na temat etycznych i zawodowych kwalifikacji kandydatów. Jednak w rzeczywistości procedury wyboru, które by to gwarantowały, nie są ustalone, informacje o kandydatach są często bardzo ograniczone, a czas pomiędzy ogłoszeniem kandydatury a wyborem w praktyce jest krótki (nawet kilka dni, a dwukrotnie jeden dzień), co nie pozwala na odbycie debaty publicznej na temat kandydatów ani na ich wybór oparty na wiedzy. W artykule przedstawiono działania, które Koalicja podejmuje na rzecz stworzenia rzetelnych, opartych na wiedzy o kompetencjach i przejrzystych wyborów sędziów TK. Zaprezentowano zebrane doświadczenia, wnioski i rekomendacje. Opisane działania mają dwojaki charakter. Monitoring procedur oficjalnych, w sejmie. Oraz działania własne, w tym zbieranie i publikowanie informacji o kandydatach, organizowanie publicznych wysłuchań z kandydatami.

Witold Płowiec, Konstytucyjne standardy procedury wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego
Trybunał Konstytucyjny w dotychczasowym orzecznictwie nie przedstawił całościowej koncepcji konstytucyjnych standardów procedury wyboru sędziów Trybunału, ponieważ mógł orzekać tylko o tych elementach tej procedury, które były kwestionowane. Odtwarzając konstytucyjne standardy procedury wyboru sędziów Trybunału, TK uwzględnił zasady wyznaczające pozycję ustrojową polskiego sądu konstytucyjnego: zasadę podziału i równowagi władz (art. 10 Konstytucji) i ich współdziałania (preambuła do Konstytucji) oraz zasadę odrębności i niezależności Trybunału od innych władz (art. 173 Konstytucji). TK odniósł się do 1) wymogów stawianych kandydatom na sędziów TK; 2) terminu zgłaszania kandydatów na sędziów TK oraz podmiotów upoważnionych do zgłoszenia tych kandydatów w kontekście rozdziału regulacji wyboru sędziów TK pomiędzy ustawę a regulamin Sejmu; 3) obowiązku wyboru sędziego TK przez Sejm tej kadencji, w trakcie której zostało zwolnione stanowisko sędziego Trybunału; 4) obowiązku złożenia ślubowania przed Prezydentem i wyznaczenia terminu na złożenie tego ślubowania w kontekście udziału Prezydenta w procedurze wyboru sędziów TK; 5) początku biegu kadencji sędziego TK.

Jan Podkowik
Glosa do wyroku WSA w Poznaniu z 8 III 2017, II SA/Po 1034/16 (odmowa zastosowania oczywiście niekonstytucyjnej ustawy przez sąd powszechny)
Glosowane orzeczenie, w którym sąd odmówił zastosowania przepisu ustawy uznanego przezeń za niezgodny z Konstytucją, wywołuje na nowo, wydawało się już rozstrzygnięty przez najwyższe organy władzy sądowniczej, spór o dopuszczalność pominięcia przez sąd prawidłowo ogłoszonego przepisu ustawy. Orzeczenie to jawi się także jako pokłosie formułowanego w ostatnim czasie postulatu zrewidowania modelu kontroli konstytucyjności prawa w Polsce przez oparcie go na tzw. kontroli rozproszonej, sprawowanej – w miejsce „zablokowanego” TK – przez sądy. Autor poddaje krytyce stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z perspektywy dogmatyki prawa konstytucyjnego.