Hubert Izdebski, Znaczenie myśli prawnej i prawniczej II Rzeczypospolitej dla współczesnej nauki i praktyki prawa. Stulecie odzyskania przez Polskę niepodległości stanowi szczególną sposobność, by podjąć próbę odpowiedzi na pytanie nie tyle czy, ale co z dorobku myśli prawnej i prawniczej okresu następującego po odzyskaniu niepodległości, czyli z okresu II Rzeczypospolitej, zachowuje znaczenie po prawie stu latach.

Postawienie pytania „co”, a nie „czy”, jest konieczne ze względu na to, że istotę prawa stanowi to, że jest ono samo z siebie tradycją. Jest też konieczne ze względu na, oczywistą, cechę naszego narodu, jaką jest silne przywiązanie do historii i głównie w niej, czasem nawet za bardzo, poszukiwanie odpowiedzi na pytania dotyczące teraźniejszości i przyszłości. Już te dwie okoliczności stanowią podstawę do tego, by, stawiając pytanie, z góry zakładać kontynuację, a przynajmniej, biorąc pod uwagę i sam upływ czasu oraz spowodowany przez okoliczności zewnętrzne brak kontynuacji politycznej, nawiązywanie w III Rzeczypospolitej, czyli Polski po 1989 r., do przedwojennego prawa i jego nauki oraz praktykowania. W artykule podejmuje się próbę wskazania, co w prawie i w myśli prawniczej III Rzeczypospolitej stanowi kontynuację, a co nawiązanie do acquis II Rzeczypospolitej. Ogólnym wnioskiem jest, że, przy konieczności uwzględnienia nowych wzorców prawnych, znaczenie acquis jest w pełni odczuwalne.

Marek Wąsowicz, Przeszłość – teraźniejszości. Znaczenie prawnego i prawniczego dorobku Polski międzywojennej dla nauki prawa początków XXI wieku
Artykuł poświęcony jest przedstawieniu dorobku polskiej nauki prawa doby międzywojennej. Przed nauką tą stały wtedy dwa wielkie wyzwania: unifikacja prawa i włączenie się w pełnym zakresie w główne nurty europejskiej nauki prawa. Obu wyzwaniom nauka prawa w II Rzeczypospolitej sprostała z niemałym powodzeniem. Udało się skodyfikować w całości prawo karne (materialne i procesowe) i niektóre obszary prawa prywatnego (prawo zobowiązań, prawo handlowe, prawo autorskie, prawo wekslowe i czekowe, prawo prywatne międzynarodowe oraz procedurę cywilną). W wielu dyscyplinach, jak w prawie karnym (Makarewicz, Makowski), prawie zobowiązań (Longchamps de Berier), prawie międzynarodowym publicznym (Ehrlich, Cybichowski, Berezowski), teorii i filozofii prawa (Petrażycki, prawie rzymskim (Koschembahr-Łyskowski, Taubenschlag) czy prawie autorskim (Zoll), polska nauka prawa z sukcesem weszła do obiegu nauki europejskiej. Do źródeł tego sukcesu zaliczyć można: solidne prawnicze wykształcenie wsparte często praktyką w wymiarze sprawiedliwości, rozsądne proporcje między dogmatycznym i słusznościowym podejściem do litery prawa i kontekstu jego obowiązywania, poczucie wypełniania społecznej służby w pracach legislacyjnych, stały kontakt z nauką światową i środowiskiem akademickim europejskich uniwersytetów, a przede wszystkim mocne zakorzenienie w europejskiej tradycji prawnej.

Marcin Wiącek, Wpływ Konstytucji marcowej na treść i praktykę stosowania Konstytucji z 1997 r.
Artykuł dotyczy pierwszej przedwojennej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. Konstytucji z 17.03.1921 r. (tzw. Konstytucja marcowa), która obowiązywała do 1935 r. Autor analizuje najważniejsze problemy ustrojowe, jakie pojawiały się w trakcie stosowania tej Konstytucji. Ponadto Autor wykazuje, że pewne spory polityczne i prawne, które towarzyszyły stosowaniu Konstytucji marcowej, pojawiają się również obecnie, po uchwaleniu Konstytucji z 2.04.1997. W szczególności Autor odnosi się do takich zagadnień, jak: relacje między władzą wykonawczą i ustawodawczą, pozycja Prezydenta, system źródeł prawa, rola władzy sądowniczej w ochronie nadrzędności Konstytucji. W konkluzji Autor dochodzi do wniosku, że znajomość Konstytucji marcowej oraz praktyki ustrojowej okresu przedwojennego pozwala na lepsze zrozumienie aktualnych problemów konstytucyjnych.

Marlena Pecyna, Międzywojenna refleksja o części ogólnej prawa cywilnego i jej doniosłość dla kodeksu cywilnego
Artykuł podejmuje problematykę znaczenia i doniosłości prac Komisji Kodyfikacyjnej, którą powołano ustawą z 3.06.1919 r. o Komisji Kodyfikacyjnej. Refleksje o wybranych zagadnieniach podejmowanych, rozważanych i rozstrzyganych przez Komisję Kodyfikacyjną stanowią wystarczającą podstawę do przyjęcia, że jest to dorobek, bez którego nie byłoby kodeksu cywilnego, a na pewno nie byłoby o takiej treści, jak uchwalona w 1964 r. i następnie nowelizowana. Materiały z prac Komisji, w tym projekty, ich uzasadnienie, sprawozdania z dyskusji, protokoły posiedzeń stanowią nieocenione źródło myśli prawniczej, ale także propozycji regulacji, do której również współcześnie należy sięgać. Uświadomienie sobie wagi prac Komisji i jej wyników, nie tylko z okazji jubileuszu niepodległości państwa polskiego, skłania do refleksji nad czasami obecnymi, kiedy prace współczesnej Komisji Kodyfikacyjnej, w tym nad nowym kodeksem cywilnym, zostały przerwane, a sama Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego została rozwiązana. Nie oznacza to braku ciągłości prac uczonych, bowiem powstała inicjatywa Akademicki Projekt Kodeksu Cywilnego , ale wyraża stosunek władz państwowych do prawa stanowionego.

Jerzy Zajadło, Czesław Znamierowski – uczony transcendentny
Z wielu wybitnych postaci polskiej teorii i filozofii prawa w ostatnim stuleciu autor wybrał do omówienia sylwetkę Czesława Znamierowskiego. Swój wybór uzasadnia trzema względami - biografią, oryginalnością koncepcji. teoretyczno- i filozoficznoprawnych oraz zainteresowaniem we współczesnej nauce. W artykule po krótkim przedstawieniu biografii omówiono tytułem przykładu trzy elementy naukowego dorobku Czesława Znamierowskiego: regułę życzliwości powszechnej, teorię demokracji oraz teorię norm. W zakończeniu autor wskazuje też na wpływ, jaki wywarł Znamierowski na powstanie i rozwój poznańskiej szkoły teorii prawa.

Piotr Tuleja, Maciej Starzewski – znaczenie dorobku dla współczesnego polskiego konstytucjonalizmu
Artykuł podejmuje problematykę doniosłości i aktualności międzywojennych ustaleń Maciej Starzewskiego. Zdaniem autora, zwłaszcza poglądy na problematykę sądownictwa konstytucyjnego mogą stanowić punkt wyjścia do dyskusji nad wieloma istotnymi i współczesnymi problemami. Tytułem przykładu można wskazać dwa problemy. Konieczna jest reinterpretacja zasady domniemania konstytucyjności ustaw w taki sposób, by nie ograniczała nadmiernie nadrzędności Konstytucji. W świetle wywodów M. Starzewskiego można postawić pytanie, czy dotychczasowe odczytanie domniemania konstytucyjności ustaw gwarantuje w sposób efektywny taką nadrzędność

Piotr Radziewicz, O niedostatkach teorii stanu wyższej konieczności konstytucyjnej
Artykuł jest polemiką z opracowaniem M. Małeckiego i M. Pacha: „State of constitutional necessity”. Krytyce zostały poddane główne tezy odnoszące się do stanu wyższej konieczności konstytucyjnej. W polemice zostało wskazane, że – wbrew stanowisku autorów artykułu – Konstytucja nie daje podstaw do wyprowadzenia teorii przez nich dowodzonej, a dokonana przez nich wykładnia norm konstytucyjnych opiera się na arbitralnych założeniach. Wyrok TK K 47/15, podany w artykule jako przykład działania TK w stanie wyższej konieczności, w rzeczywistości dotyczył innych zagadnień i został błędnie przywołany. Elementy teorii nie pasują do siebie, są nieadekwatne i niespójne. Polemikę kończy uwaga o powinnościach nauki prawa i jej etycznej odpowiedzialności za głoszone poglądy.

Alicja Sikora, Glosa do wyroku TS z 27.02.2018 r., C-64/16, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (art. 19 TUE jako autonomiczny i samodzielny wzorzec kontroli legalności)
Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-64/16, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, stanowi jedną z najbardziej wyraźnych i doniosłych prób ujęcia architektury konstytucyjnej prawa Unii jako struktury opartej na zasadzie państwa prawa i zakorzenionej na wartościach w rozumieniu art. 2 TUE. W odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zadane przez portugalski najwyższy sąd administracyjny w ramach sporu między stowarzyszeniem zawodowym sędziów portugalskich (ASJP) a portugalskim trybunałem obrachunkowym (Tribunal de Contas) , po raz pierwszy Trybunał uznał art. 19 TUE za normę o charakterze autonomicznym i samodzielny wzorzec kontroli legalności a spośród wartości podlegających ochronie na podstawie tegoż przepisu Trybunał wyróżnił w szczególności zasadę niezawisłości sędziowskiej podkreślając, że art. 19 TUE powierza zadanie zapewnienia kontroli sądowej w porządku prawnym Unii nie tylko Trybunałowi, ale również sądom krajowym.