Jak realizować coraz to nowe zadania w sytuacji ograniczeń obecnego systemu zasilania jednostek samorządu terytorialnego? Jak ocenić sytuację finansową JST i jak przeciwdziałać zjawisku niewypłacalności JST? Jak zmienić istniejące rozwiązania i konstrukcje normatywne służące monitorowaniu i ograniczaniu zadłużenia jednostek samorządowych, by zapobiegać ich rosnącemu zadłużeniu? Na te pytania próbują we wrześniowym numerze „Finansów Komunalnych” odpowiedzieć prof. Krzysztof Surówka, dr Arkadiusz Babczuk i prof. Magdalena Zioło oraz Piotr Walczak.

Te artykuły nie wyczerpują oczywiście problemów, jakie omawiamy w tym numerze czasopisma, który w całości przedstawia się następująco:

ARTYKUŁY
Krzysztof Surówka Problem oceny poziomu zadłużenia jednostek samorządu terytorialnego a realizacja zadań
Samorząd terytorialny w Polsce wykonuje ponad 30% zadań publicznych. Bez podejmowania działalności inwestycyjnej zadania te nie będą realizowane w sposób prawidłowy. Malejące nadwyżki operacyjne wszystkich poziomów organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego (w relacji do wydatków) pokazują, że finansowanie zadań ogranicza obowiązujący system zasilania finansowego samorządów. Wymusza on – co podkreśla autor – sięganie do zwrotnych źródeł zasilania finansowego, co z kolei jest przyczyną wzrostu zadłużenia. W wielu samorządach istnieje realne niebezpieczeństwo przekroczenia indywidualnego, dopuszczalnego wskaźnika zadłużenia. Ponieważ stanowi to naruszenie prawa, zadłużone samorządy ograniczają swoje wydatki, a także (co jest dużym niebezpieczeństwem) zaciągają kredyty konsolidacyjne, przerzucając dług publiczny na przyszłe pokolenia.

BUDŻET Arkadiusz Babczuk, Magdalena Zioło Niewypłacalność jednostek samorządu terytorialnego. Diagnostyka i możliwości przeciwdziałania zjawisku
Jednostki samorządu terytorialnego, mimo rygorów oraz restrykcji prawnych wyznaczających ramy dla prowadzenia przez nie stabilnej gospodarki finansowej, mogą być zagrożone ryzykiem utraty płynności, jak również ryzykiem niewypłacalności. Specyfika jednostek sektora publicznego warunkuje odmienne podejście do analizy niewypłacalności niż w przypadku przedsiębiorstw. Odrębne są także następstwa społeczne, ekonomiczne i prawne niewypłacalności samorządów, a także sposoby jej przezwyciężania. Celem artykułu jest uporządkowanie stanu wiedzy na temat tego zjawiska, wskazanie na sposoby diagnozowania i minimalizowania zagrożenia niewypłacalnością oraz niwelowania jej niepożądanych skutków.

PODATKI I OPŁATY LOKALNE
Łukasz Karczyński Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi a spółdzielnie mieszkaniowe
Znowelizowana ustawa o czystości i porządku w gminach w zakresie dotyczącym opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi zawiera przepisy niejasne, nieprecyzyjne i budzące przez to wątpliwości interpretacyjne. W praktyce obrotu gospodarczego istotnym problemem stała się kwestia możliwości pobierania opłat odpadowych od spółdzielni mieszkaniowych. Celem badań będących podstawą prezentowanego artykułu była gruntowna analiza tego zagadnienia. W świetle przeprowadzonych rozważań autor stwierdza, że wymaganie uiszczania tych opłat od spółdzielni mieszkaniowych, działających w charakterze zarządców nieruchomości wspólnych, nie znajduje oparcia w przepisach ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

MIENIE I ZAMÓWIENIA PUBLICZNE
Dariusz Reśko, Tomasz Wołowiec Plan zagospodarowania przestrzennego jako instrument planowania przestrzennego
W artykule podjęto temat planu zagospodarowania przestrzennego jako kluczowego instrumentu zarządzania rozwojem gminy. Przedstawiono istotę procesu planowania przestrzennego, obowiązujące reguły prawne oraz procedury przy tworzeniu tego dokumentu wraz z opisem kompetencji poszczególnych organów i instytucji publicznych w procesie planowania zagospodarowania przestrzeni. Zaprezentowano ponadto statystyczne ujęcie funkcjonowania planów na obszarze całego kraju. Zwrócono szczególną uwagę na negatywne konsekwencje braku wykorzystania tego instrumentu w kontekście procesów rozwojowych jednostek terytorialnych.

NADZÓR I KONTROLA
Piotr Walczak Zadłużenie jednostek samorządu terytorialnego oraz przestrzeganie ustawowych limitów zadłużenia i spłaty zobowiązań w świetle wyników kontroli regionalnych izb obrachunkowych
Problematyka zadłużenia sektora publicznego zachowuje swoją aktualność niezmiennie już od wielu lat, będąc także istotnym elementem działalności nadzorczo-kontrolnej prowadzonej przez regionalne izby obrachunkowe. Wyniki tych działań – jak zauważa autor opracowania – pokazują niepokojące zjawiska związane z rosnącym długiem jednostek samorządu terytorialnego, są także podstawą do formułowania propozycji mających na celu zmianę istniejących rozwiązań i konstrukcji normatywnych służących monitorowaniu i ograniczaniu zadłużenia jednostek samorządowych.

DYLEMATY
Elżbieta Rogala Zbycie przez gminę składników jej majątku – działalność publiczna czy gospodarcza?
Czynności gminy polegające na sprzedaży nabytych z mocy prawa lub pod tytułem darmym, w szczególności w drodze spadkobrania lub darowizny, mienia – w tym nieruchomości bądź wniesienia ich w formie aportu do spółek prawa handlowego – mogą być przedmiotem opodatkowania podatkiem VAT, jeśli transakcje te stanowią działalność gospodarczą oraz nie są wykonywane przez gminę w charakterze organu władzy publicznej.

ORZECZNICTWO
Krzysztof Gruszecki Umarzanie kar pieniężnych za usunięcie drzew bez zezwolenia (glosa do wyroku WSA w Łodzi z 6.02.2013 r., II SA/ŁD 919/12)
Autor komentuje wyrok WSA, w którym sąd stwierdził: „Analiza art. 88 ustawy o ochronie przyrody wskazuje, że ust. 4 i 6 tego przepisu regulują przypadki obligatoryjnego umarzania kar w razie zaistnienia przewidzianych tamże przesłanek. Przepisy te nie dają możliwości umorzenia kary za usunięcie drzewa bez zezwolenia, lecz jedynie dotyczą kar wymierzonych za zniszczenie drzew. Jednakże generalnie przepisy ustawy o ochronie przyrody nie wyłączają możliwości umarzania kar na zasadzie tak zwanej instytucji uznania administracyjnego, o ile są ku temu podstawy zawarte w stosownych, odrębnych unormowaniach ustawowych”.