Opłaty za przedszkola, czyli: co kraj, to obyczaj
Cześć artykułową numeru 11/2012 „Finansów Komunalnych” otwiera tekst prof. Pawła Swianiewicza pt.: „Polityka samorządów gminnych w zakresie opłat za przedszkola”, w którym autor przedstawia wyniki badań dotyczących zarządzania edukacją przedszkolną przez samorządy.

Jak podkreśla Autor, zagadnienie to znalazło się ostatnio w centrum uwagi opinii publicznej i na wysokim miejscu w hierarchii priorytetów polityki lokalnej. Zmiana ta wiąże się między innymi z nowymi regulacjami dotyczącymi odpłatności za przedszkola. Autor artykułu analizuje zróżnicowanie polityk prowadzonych w tym zakresie przez samorządy na podstawie danych urzędowych i wyników badań terenowych. Pokazuje, że udział opłat rodziców w finansowaniu przedszkoli jest stosunkowo niewielki, choć zróżnicowany w zależności od typu gminy. Wskazuje, że obowiązujące przepisy są często niejednoznaczne, nie sprzyjają stabilnemu planowaniu finansowemu w gminach, a pożądane zmiany powinny wiązać się z przekazaniem samorządom szerszych uprawnień w zakresie samodzielnego wyboru rozwiązań odpowiadających lokalnym warunkom.
W części wnioskowej Autor pisze m.in.: „Nie ulega wątpliwości, że obowiązujące od niedawna przepisy w zakresie ustalania opłat w przedszkolach są wysoce kontrowersyjne i nie spełniają oczekiwań samorządów dotyczących jasnych, stabilnych i dających poczucie bezpieczeństwa finansowego regulacji. Co więcej, wielu rozmówców narzeka, że nowelizacja regulacji dotyczących opłat znacznie zwiększyła nieprzewidywalność wpływów budżetowych z tytułu wpłat rodziców przy przejściu z opłaty stałej na godzinową przy jednoczesnym wprowadzeniu zasady zwrotów za nieobecności. Owa nieprzewidywalność rodzi istotne konsekwencje dla bilansu dochodów i wydatków z tytułu przedszkoli. Zmiana sposobu naliczania opłat powiązana z systemem zwrotów za nieobecności skłania część rodziców do „ekonomizacji” zachowań i odbierania dzieci przed upływem zadeklarowanego w umowie z przedszkolem czasu. Takie zjawisko może powodować swoisty mechanizm błędnego koła: próbując chronić się przed stratami ponoszonymi z tytułu absencji samorządy rozważają podnoszenie stawki opłat godzinowych, co z kolei może skłonić jeszcze większą grupę rodziców do wcześniejszego odbierania dzieci i nieposyłania ich do placówki, gdy tylko to możliwe.”

WPF - skuteczny instrument w zarządzaniu
W dziale „Budżet” można znaleźć z kolei tekst Marzanny Krajewskiej i Aleksandry Jońcy z Urzędu m.st. Warszawy pt.: „Wieloletnia prognoza finansowa jako instrument zarządzania gospodarką finansową jednostek samorządu terytorialnego – podsumowanie dwóch lat doświadczeń”, poświęcony znaczeniu WPF w kształtowaniu polityki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Autorki wskazują w nim na możliwości praktycznego zastosowania WPF w celu minimalizacji ryzyk budżetowych i zapewnienia bezpieczeństwa finansowego jednostek samorządu terytorialnego – szczególnie w warunkach spowolnienia gospodarczego. W opracowaniu poruszają zagadnienia długości okresu prognozowania, stosowanych w praktyce metod prognostycznych, szczegółowości dokumentu oraz jego weryfikacji i aktualizacji, a także zagadnienie wykazu przedsięwzięć – ze wskazaniem na jego mocne i słabe strony.
W podsumowaniu Autorki piszą m.in.: „Jednym z warunków zapewnienia WPF jej należnej pozycji w procesie podejmowania decyzji o charakterze finansowym jest pozostawienie JST swobody w kształtowaniu tego dokumentu. Jednostki powinny opracowywać ten dokument zgodnie ze swoimi potrzebami, ustalić jego indywidualny model – zgodny z przepisami ustawy oraz tryb pracy z wykorzystaniem tego instrumentu.
Określanie wieloletnich ram finansowych jest kluczowe ze względu na konieczność efektywnej alokacji ograniczonych zasobów finansowych w celu zachowania bezpieczeństwa finansowego. Świadomość możliwości finansowych pozwala na ustalenie priorytetów i wybór optymalnej ścieżki rozwoju oraz ma decydujące znaczenie dla odpowiedniej hierarchizacji zadań. Pozwala także na efektywne zarządzanie długiem, nieodzownym dla finansowania potrzeb rozwojowych. Starannie opracowana WPF pozwala na elastyczne – bez utraty z pola widzenia celów strategicznych – dostosowywanie budżetu do zmieniających się warunków otoczenia.
Ważne jest, aby traktować instrument wieloletniej prognozy finansowej nie jako wypełnienie zapisu ustawowego, ale jako praktyczny instrument zarządzania finansami. Z doświadczeń ostatnich lat wynika, że jest to instrument wręcz nieodzowny, a w warunkach niestabilnego otoczenia jego rola dodatkowo się wzmacnia.”