Konferencja naukowa z okazji obchodów 70-lecia Państwa i Prawa

Tezy prelegentów panelu studencko-doktoranckiego

Moderator – dr hab. Ryszard Piotrowski, Katedra Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Warszawskiego

Służebność przesyłu jako ograniczenie własności dokonywane na cel publiczny – Remigiusz Chęciński, doktorant Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Katedra Prawa Konstytucyjnego

Służebność przesyłu jest najmłodszym ograniczonym prawem rzeczowym, ustanowionym nowelizacją Kodeksu cywilnego w 2008 r. Poprzez służebność przesyłu ustawodawca wprowadził instytucję umożliwiającą przedsiębiorcom przesyłowym oraz właścicielom nieruchomości uporządkowanie prawne współkorzystania z nieruchomości poprzez eksploatację urządzeń, o których mowa w art. 49 k.c.
Przepisy regulujące służebność przesyłu znajdują zastosowanie przede wszystkim w sytuacji, gdy inwestycja w postaci posadowienia linii przesyłowej jest dopiero planowana, a przedsiębiorca działający w ramach interesu publicznego pragnie uzyskać prawo wkroczenia na tereny stanowiące własność prywatną w celu pobudowania urządzeń, a także rozpoczęcia ich eksploatacji.
Urządzenia przesyłowe, zależnie od ich wielkości oraz miejsca usytuowania stanowią dla właścicieli nieruchomości dolegliwość o różnym stopniu uciążliwości. W niektórych przypadkach, ich obecność pozostaje praktycznie niezauważona, w innych może powodować istotne koszty ekonomiczne, czasami nawet w praktyce uniemożliwiając korzystanie z nieruchomości.
Z problematyką służebności przesyłu związana jest wyinterpretowanie z przedmiotowych przepisów służebności gruntowej o treści służebności przesyłu i problem jej zasiadywania oraz zaliczanie rzeczonego posiadania na poczet zasiedzenia służebności przesyłu. Ustanowienie służebności przesyłu przez prawodawcę było odpowiedzią na liczne problemy, jakie pojawiły się z związku z roszczeniami właścicieli nieruchomości, na terenie których posadowiono urządzenia przesyłowe. Roszczenia te wynikały z braku dbałości o należyte uregulowanie prawne tych działań przeprowadzanych w okresie PRL-u.
Stworzenie służebności przesyłu skutkowało, w braku dotychczasowego uregulowania prawnego współkorzystania z nieruchomości polegającego na wykonywaniu przesyłu, dyskusję na temat możliwości zasiadywania tego prawa przez przedsiębiorstwa przesyłowe. Szeroko komentowany przez doktrynę problem okazał się niezwykle kontrowersyjny. W szczególności, w kontekście wyinterpretowania, czy też jak wolą niektórzy - wykreowania - przez Sąd Najwyższy quasi-instytucji służebności gruntowej o treści służebności przesyłu.
Problemy prawne potęgują skomplikowane stany faktyczne w spornych sprawach. Długi czas korzystania z gruntów w celu wykonywania przesyłu energii oraz brak podstawy prawnej dla ich zajęcia, występujący w ok. 40 % przypadków, sprawia, że problematyka związana z zasiadywaniem służebności gruntowej o treści służebności przesyłu i zaliczaniem okresu jej zasiadywania na poczet zasiadywania służebności przesyłu jest bardzo istotnym elementem omawianej w niniejszym referacie tematyki.

Publicznoprawna ochrona własności i innych praw majątkowych na ziemiach polskich w XIX wieku – Krzysztof Chmielewski, doktorant Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Katedra Historii Ustroju Państwa

W wieku XIX stosunki społeczne, polityczne i gospodarcze były regulowane na ziemiach polskich przez systemy prawne państw zaborczych. Nie bez znaczenia były również wpływy dawnego prawa polskiego na kształt ówczesnych instytucji. Co więcej, próby odzyskania suwerenności lub zwiększenia autonomii oraz związane z nimi przekształcenia ustrojowe także znalazły odzwierciedlenie w postaci nowych regulacji w różnych dziedzinach prawa. Najlepszym przykładem tego zjawiska był problem recepcji przepisów kodeksu Napoleona w Księstwie Warszawskim.
Celem referatu jest próba przedstawienia problematyki publicznoprawnej ochrony praw majątkowych na ziemiach polskich w XIX wieku. W wystąpieniu zostanie podjęta próba odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu dawne prawo polskie wpływało na charakter ówczesnych instytucji prawa cywilnego. Prezentacja zagadnienia uwzględnia również kwestię nowych rozwiązań w zakresie ochrony praw majątkowych związanych z obowiązywaniem na ziemiach polskich systemów prawnych państw zaborczych.

Ochrona przed wywłaszczeniem w bilateralnych umowach o wzajemnej ochronie inwestycji w świetle wypowiedzi trybunałów arbitrażowych – Maciej Gorgol, Uniwersytet Warszawski

Celem niniejszego opracowania jest rekonstrukcja standardu ochrony inwestycji zagranicznych przed wywłaszczeniem w świetle norm prawa międzynarodowego regulujących powinne zachowania państw względem inwestorów zagranicznych (międzynarodowe prawo inwestycyjne). Szczególną uwagę poświęcono normatywnym ujęciom wywłaszczenia w bilateralnych umowach o wzajemnej ochronie i popieraniu inwestycji, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, a które z mocy art. 91 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowią część polskiego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane. W opracowaniu autor koncentruje się na istotnych z punktu widzenia szczególnego reżimu ochrony transgranicznej aktywności inwestycyjnej przed wywłaszczeniem zagadnieniach, takich jak rodzaje praw objęte ochroną, wywłaszczenie pośrednie oraz przesłanki legalizujące działalność państw godzącą w chronione prawa zagranicznych inwestorów. Rozważania uzupełnia analiza interpretacji instytucji wywłaszczenia w aktualnych wypowiedziach orzeczniczych międzynarodowych trybunałów arbitrażowych z uwzględnieniem orzeczeń zapadłych przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej.

Regulacje kodeksu spółek handlowych w świetle konstytucyjnego modelu ochrony własności – Paweł Ochmann, student Uniwersytetu Jagiellońskiego

Niniejszy referat porusza problematykę instytucji zawartych w kodeksie spółek handlowych w kontekście ich zgodności z konstytucyjnym wzorcem ochrony własności. Jego celem jest zbadanie czy, a jeżeli udzieli się odpowiedzi twierdzącej, to w jaki sposób i na ile, model ochrony własności i innych praw podmiotowych przyjęty w polskiej Konstytucji zdeterminował kształt obecnie obowiązujących przepisów KSH. Przeanalizowane zostają orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w materii objętej kodeksem spółek handlowych. Jednym z poruszonych zagadnień jest instytucja tzw. wyciśnięcia (squeeze out) akcjonariuszy, na kanwie której zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 2005 r. (sygn. P 25/02), w którym TK, stwierdziwszy konstytucyjność możliwości przymusowego wykupu akcjonariuszy mniejszościowych, poczynił wiele ciekawych uwag. W wystąpieniu podjęta zostaje także kwestia, na ile możliwe jest stosowanie dotychczasowego dorobku Trybunału w przedmiocie kształtowania ochrony własności do instytucji prawa handlowego.

Formy własności na gruncie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Maciej Pisz, doktorant Uniwersytetu Warszawskiego, Katedra Prawa Konstytucyjnego

Celem prezentowanego wystąpienia będzie przedstawienie zagadnienia form własności na gruncie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. W szczególności referat zmierzał będzie do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy obowiązująca Konstytucja pozwala na wyodrębnienie różnych form własności oraz – ewentualnie – za jaką typologią własności się opowiedzieć. Jednocześnie intencją autora tego wystąpienia będzie przedstawienie – przy uwzględnieniu utrwalonych poglądów doktryny i dotychczasowego dorobku orzeczniczego Trybunału Konstytucyjnego (w tym m.in. wyroku o sygn. akt K 8/10) – własnego poglądu badawczego, prezentującego możliwy do zaaprobowania sposób postrzegania zagadnienia form własności na gruncie Konstytucji z 1997 r. Przyjęta na potrzeby tego referatu perspektywa badawcza uwzględniać będzie zarówno bezsporny fakt, że w polskiej Konstytucji własność została uregulowana przez ustrojodawcę w wielu miejscach w różny sposób, jak i uwzględniać będzie wnioski płynące z analizy instytucji własności z punktu widzenia historii polskiego konstytucjonalizmu. W tym zakresie autor zwróci szczególną uwagę na kwestię wyodrębnienia typów i form własności na gruncie Konstytucji PRL z dnia 22 dnia lipca 1952 r. oraz na funkcjonujący w doktrynie pogląd zakładający, że pod rządami noweli grudniowej z 1989 r. została przyjęta koncepcja tzw. ,,własności bezprzymiotnikowej”.

Konstytucyjne przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia – wnioski de lege lata i de lege ferenda – Mateusz Radajewski, doktorant Uniwersytetu Wrocławskiego, Katedra Prawa Konstytucyjnego

Zasadniczym celem wystąpienia jest analiza norm i wartości konstytucyjnych odnoszących się do wywłaszczenia jako radykalnej ingerencji w sferę prawa własności. Prelegent w pierwszej kolejności skonstruuje konstytucyjną definicję wywłaszczenia, która ze względu na specyfikę ustawy zasadniczej musi pozostawać autonomiczna wobec szczegółowych regulacji ustawowych odnoszących się do tego problemu. Następnie dokonana zostanie próba interpretacji dwóch, wspomnianych w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, głównych przesłanek wywłaszczenia. Istotna część rozważań obejmować będzie również kwestię ewentualnego wpływu innych przepisów konstytucyjnych na problematykę wywłaszczenia, a zwłaszcza, czy w zakresie nieuregulowanym przez art. 21 ust. 2 zastosowanie będą miały normy art. 31 ust. 3 dotyczące ograniczeń praw i wolności człowieka i obywatela.
Poczynione refleksje stanowić będą podstawę do sformułowania wniosków de lege lata oraz de lege ferenda i to zarówno w zakresie regulacji konstytucyjnych, jak i ustawowych. Konkluzje referatu odnosić się będą również do praktyki korzystania z instytucji wywłaszczenia przez organy władzy publicznej.