2020

  • Dyrektor Szkoły 1/2020

    12 2018Nowy rok skłania do planowania zmian i podejmowania różnych, często bardzo ambitnych przedsięwzięć. Dotyczy to nie tylko nas osobiście, ale również naszej szkoły. Jednym ze sposobów ich realizacji może stać się szkolny budżet partycypacyjny. Jest to działanie podobne do budżetu obywatelskiego. Przedstawiciele społeczności szkolnej zgłaszają pomysły, a następnie wybierają te, które ich zdaniem są najbardziej potrzebne. Taka współpraca uczniów, pracowników i rodziców na rzecz wspólnego dobra to doskonała metoda wzmacniania aktywności społecznej oraz budowania szkolnej demokracji i poczucia sprawczości.

    Czytaj więcej
  • Dyrektor Szkoły 2/2020

    12 2018Dyrektor szkoły jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi i reagować, gdy nękania dopuszczają się jego podwładni. Dlatego bardzo ważne, by rozumiał naturę, przejawy i przyczyny mobbingu, znał różne narzędzia stosowane w jego profilaktyce i umiał podjąć odpowiednie kroki w przypadku wystąpienia. Tym właśnie tematom – ze względu na ich wagę – poświęciliśmy lutowy Niezbędnik.

    Czytaj więcej
  • Dyrektor Szkoły 3/2020

    12 2018Dyrektorzy odgrywają różne role społeczne i zawodowe, nie zawsze w związku z pełnioną funkcją zarządczą. Są nie tylko pracodawcami, kierownikami jednostki organizacyjnej samorządu terytorialnego, lecz także uczestnikami życia środowiska lokalnego i edukacyjnego.
    Czy łączenie różnych ról pomaga, czy przeszkadza w pracy szkoły? Jak pracownicy, uczniowie, rodzice odbierają takie zaangażowanie w działania pozaszkolne? W jaki sposób reagują na nieobecność dyrektora? Czy podejmowanie dodatkowych zadań wpływa pozytywnie na rozwój kierowanej przez niego szkoły, organizację i efekty jej funkcjonowania? To kwestie, nad którymi dyrektorzy zastanawiają się zazwyczaj dopiero wtedy, gdy przychodzi kryzys, czują się przeciążeni obowiązkami, pojawiają się kłopoty zdrowotne, coś się nie udaje, inni zaczynają mieć pretensje.

    Czytaj więcej
  • Dyrektor Szkoły 4/2020

    12 2018Projektowanie pracy na kolejny rok szkolny to proces, który trwa przez wiele miesięcy. Mamy już za sobą działania związane z opracowywaniem arkusza organizacyjnego. Czekając na jego zaopiniowanie przez związki zawodowe i nadzór pedagogiczny oraz zatwierdzenie przez organ prowadzący, możemy przygotować się do ruchu służbowego.
    Dlatego już teraz nasi prawnicy podpowiadają Państwu, jak skutecznie i zgodnie z prawem postępować przy wypowiadaniu umów nauczycielom oraz rekrutacji kandydatów do pracy. Krzysztof Lisowski omawia podstawy rozwiązania stosunku pracy, w tym również te dotyczące niezdolności do wykonywania obowiązków z powodu choroby. Monika Sewastianowicz w Materiałach dla nauczycieli przypomina podstawowe zasady ruchu kadrowego. Natomiast Barbara Tomaszewska wyjaśnia, jakie postępowanie pracodawcy w procesie rekrutacji może być uznane za faworyzowanie czy nepotyzm. Autorka analizuje pod tym kątem różne sytuacje, m.in. dotyczące nacisku zewnętrznego na dyrektora w sprawie zatrudnienia tej, a nie innej osoby, objaśnia też, kiedy przyjęcie do pracy członka swojej rodziny lub bliskiego znajomego może narazić na zarzut nepotyzmu.

    Czytaj więcej
  • Personel Plus 01/2020

    PersonelPlus 1 2020 OKLADKA 1

    Nasze życie opiera się na doświadczeniach. Tak się zresztą najlepiej uczymy i poznajemy otaczający nas świat. Budujemy w ten sposób własny odbiór rzeczywistości. Zapewne z tego też względu na ten element zwrócono uwagę w biznesie – początkowo wychodząc z płaszczyzny klienta, a od jakiegoś czasu przenosząc tę perspektywę na grunt pracowniczy. Stąd też w bieżącym numerze sporo miejsca poświęcamy budowaniu pozytywnego doświadczenia kandydatów i pracowników (ang. candidate/employee experience, CX/EX). Obszar ten okazuje się szczególnie ważny w branżach, które doświadczają tzw. rynku pracownika, gdzie trwa walka o najlepszego kandydata i pracownika, o jego przyciągnięcie i zatrzymanie.

    O tym jednak, czym jest CX/EX, jak się za ten proces zabrać, jakich wyzwań się spodziewać, na czym się skupiać i dlaczego w ogóle warto podejmować działania w tym zakresie, przeczytają Państwo w dalszej części numeru. Ja natomiast opowiem o zasłyszanej ostatnio historii…

    Bohaterka – Dominika – od ośmiu lat współpracuje z firmą X. Przyjęta została do pracy na umowę-zlecenie. Zgodziła się, choć od początku zgłaszała, iż chciałaby pracować na etacie. Szef mówił jej, że po jakimś czasie forma zatrudnienia ulegnie zmianie. Pomimo zapewnień Dominika powoli przestała wierzyć, że tak się stanie. W końcu dostała propozycję przejścia na działalność gospodarczą, której nie przyjęła, potem zmienił się szef. Gdy dostała funkcję kierowniczą, znów wspomniała o etacie. Zbliżał się koniec roku, przełożony powiedział, że etaty planuje się w połowie roku, więc żeby Dominika wszystko sobie przemyślała i potwierdziła, czy ten etat chce. Będzie się on wiązał z koniecznością większej dyspozycyjności (Dominika pracowała z domu) i wypełniania nowych formalności. I rzeczywiście pracownica e-mailowo potwierdziła swą wolę, choć nie wierzyła, że jest to realne. Nie miała też odwagi pytać szefa o przebieg spraw. Pod koniec roku dostała zaproszenie na spotkanie. Okazało się, że od stycznia może przejść na umowę o pracę, ale będzie się to wiązało z niższym wynagrodzeniemnetto. W głowie kłębiło się wiele dylematów. Co zrobić? Jak nie zawieść szefa,który nie rzucił słów na wiatr, a jednocześnie zdecydować się na najlepszą dla siebie formę zatrudnienia?

    Jaką drogę wybierze Dominika? Czy będzie to dobry wybór? Jakie doświadczenia zebrała z tej kilkuletniej relacji? Pewnie rodzi się Państwu, jak i mnie, wiele pytań. Historia przedstawia tylko perspektywę bohaterki. Nie znamy tej drugiej.

    Ciekawa też jestem, jak Państwo budują doświadczenia swoich kandydatów i pracowników. Czym one dla Państwa są?

    Spis treści 01.2020:

    temat numeru

    8 Doświadczenie – początek wszystkiego

    Zanim zaczniemy pracę nad doświadczeniami naszych kandydatów i pracowników, warto zastanowić się, czym takie doświadczenia tak naprawdę są. Dlaczego inwestowanie w nie jest (z czysto biznesowego punktu widzenia) tak ważne? Rozumiejąc, jak powstają, możemy lepiej nimi zarządzać.

    12 Wyszukiwanie i pozyskiwanie talentów

    Talent sourcing zyskuje na znaczeniu. O wykwalifikowanych pracowników ubiega się wielu pracodawców, prześcigając się w skierowanej do nich ofercie. Ponieważ jednak większość z nich jest już związana z innym pracodawcą, tradycyjne ogłoszenia o pracę nie wystarczają już do realizacji celów rekrutacyjnych.

    18 Co stanowi siłę marki pracownika?

    Stopa bezrobocia potwierdza istnienie w naszym kraju rynku pracownika. A z punktu widzenia zespołów HR i rekruterów oznacza to, że coraz trudniej nie tylko utrzymać utalentowanych pracowników, lecz także zrekrutować do firmy nowych, wartościowych członków zespołu.

    22 Jak zadbać o klienta wewnętrznego?

    Cztery dekady temu w Skandynawii narodził się nowy kierunek marketingu – marketing doświadczeń, który przez wiele lat nie zdobył większego uznania. Przełom nastąpił dopiero w XXI w., kiedy walka o talenty stała się faktem.

    26 Pracownik to najlepszy PR-owiec

    Obecnie kadra menedżerska jest coraz bardziej świadoma tego, że najważniejszym czynnikiem wpływającym na pozytywne postrzeganie jej firmy przez klientów jest customer experience. Aktualnie równie istotny jest employee experience, które staje się jednym z najważniejszych obszarów działania zespołów HR.

    29 Doświadczenie to nie welcome pack

    Parę lat temu ścigaliśmy się z moimi koleżankami i kolegami z innych firm na to, kto zrobi bardziej spektakularny welcome pack (z ang. pakiet powitalny) dla nowych pracowników. LinkedIn był po prostu zalany zdjęciami różnych gadżetów i wymyślnie udekorowanych biurek, a lajki i „achy i ochy” lały się strumieniami.

    32 Wszyscy jesteśmy kandydatami

    Jak pokazuje badanie eRecruiter, relacje firm z kandydatami mają bezpośredni wpływ na wyniki biznesowe i wizerunek marki. Budowa candidate experience nigdy nie była tak ważnym celem dla biznesu jak dziś. Jakie wyzwania stawiają przed firmami kandydaci oraz jak radzą sobie z nimi pracodawcy?

    36 Zmierzyć niemierzalne

    Jeśli jest coś, co powinniśmy szczególnie zapamiętać z 2019 r., to fakt, że działania candidate experience i employee experience przestają być tylko pewną opcją, a stają się w wielu firmach integralną częścią strategii HR-owej.

    50 Proces, który zaczyna się od wejścia

    Przeżycia i odczucia pracownika związane z organizacją kształtują się przez cały czas trwania tej relacji. Dlatego tak ważne jest zbudowanie spójnej i zintegrowanej strategii zarządzania doświadczeniami pracowników.

    ludzie i wydarzenia

    56 Szczęście jako efekt uboczny zdrowej organizacji

    Szczęście w pracy – temat niezwykle ważny, choć czasem odległy, a jednocześnie bliski każdemu, bo przecież w pracy spędzamy większość naszego życia. Jak o to szczęście w pracy dbać, zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i organizacyjnym, rozmawiali przedstawiciele różnych organizacji podczas jednej z konferencji „Lato HR”.

    raport

    66 Postaw na to, co ważne

    Jeśli podejmowane przez Ciebie działania employerbrandingowe nie są skuteczne, to najwyższy czas je zmienić. Skup się na tych obszarach, które są istotne, aczkolwiek czekają Cię zmiany trudne i długotrwałe. O czym mówię? O wartościach, które są kluczowym elementem kultury organizacji, a także marki pracodawcy.

    69 Uważność, docenianie, charyzma i energia

    Badania 4Results pokazują wyraźnie, że coraz trudniej zawalczyć o uwagę pracownika. Jak przemawiać do serca i rozumu uczestników organizowanych przez nas spotkań, aby w pełni zaangażowali się we wspólne działania?

    hrm

    74 Wcześniej nie znaczy lepiej

    W 2017 r. Polska jako jedyny kraj w Unii Europejskiej zdecydowała się obniżyć wiek emerytalny, podczas gdy w innych państwach wdraża się zupełnie odwrotne rozwiązania.

    80 Boty w HR-ze

    Jesteśmy świadkami czwartej rewolucji przemysłowej, której charakterystyczną cechą jest gwałtowny rozwój technologii. Maszyny wygrywają z ludźmi w szachy, rozwożą towary w magazynach czy też podpowiadają, jak najszybciej dojedziemy do celu.

    84 Spór zbiorowy bez tajemnic

    Człowiek środka, negocjator, psycholog – kim tak naprawdę jest mediator? Jaką rolę odgrywa w sporze zbiorowym? Czy ma swoje miejsce w codziennym funkcjonowaniu firmy?

    edukacja i rozwój

    88 Liderzy w świecie cyfrowej transformacji

    Żyjemy w świecie VUCA. Dziś rynek pracy zmienia się szybciej niż kiedykolwiek. Ponadto w każdej organizacji spotykają się ludzie należący nawet do czterech pokoleń, a przedstawicieli każdego z nich motywują do działania różne rzeczy. W takiej sytuacji HR-owcy nie mogą narzekać na brak adrenaliny w swojej codziennej pracy.

    92 Konie lustrem lidera?

    Naturalne jeździectwo to filozofia postępowania z końmi, która wyrosła na gruncie stylu western i mitu kojarzonego z pojęciem zaklinacza koni. Monty Roberts, Bill Dorrance, Buck Brannaman czy Pat Parelli są sztandarowymi postaciami tego nurtu.

    94 Czas wyjść spod cudzego szyldu!

    Wielu ekspertów pracuje w zaciszu swoich biurek, a ich otoczenie nie zdaje sobie sprawy z mocy ich doświadczenia i wiedzy. Jeśli chcemy być pozycjonowani jako eksperci w swojej dziedzinie, warto pomyśleć, jak to strategicznie osiągnąć.

    98 E-learning – wymagające doświadczenie edukacyjne

    Co to znaczy, że szkolenie e-learningowe jest dobre? Atrakcyjne, angażujące, dopasowane do potrzeb grupy docelowej, będące nośnikiem wartościowych treści? A może po prostu takie, którego efektem jest trwała zmiana: przyrost wiedzy, zwiększenie kompetencji czy inna postawa?

    102 Dobra inwestycja

    Wielu menedżerów – nawet z dużym doświadczeniem – w sytuacjach konfliktowych ma poczucie, że wszystkie umiejętności nagle ich opuściły i stoją bezradni, bezbronni wobec sytuacji, w której nie wiedzą, co zrobić.

    prawo

    106 Nowelizacja ustawy o podatku dochodowym

    Na jakie zmiany zasad stosowania pracowniczych kosztów uzyskania przychodów oraz niektórych stawek podatkowych i zasad obliczania kwoty wolnej od podatku powinny przygotować się firmy?

    112 Niedopełnienie obowiązków bhp

    W pewnych sytuacjach niedopełnienie obowiązków bhp ze strony zwykłych pracowników – nie tylko pracodawcy i osób działających w jego imieniu – może skutkować pociągnięciem ich do odpowiedzialności.

    115 Informuję, że…

    Pracodawcy często wymagają od pracowników nie tylko niepodejmowania konkurencyjnego zatrudnienia, lecz także informowania o innej pracy lub uzyskania od nich zgody na nią. Te wymagania nie zawsze są zgodne z prawem.

    117 Serwis LEX Kadry – poradnik prawny w pytaniach i odpowiedziach

    po godzinach

    118 Nowości wydawnicze – warto przeczytać!

    opinie/komentarz

    • Katarzyna Święcicka / 6
    • Patrycja Tkacz / 7
    • Marta Sławińska / 25
    • Maja Chabińska-Rossakowska / 38
    • Anna Mikulska / 40
    • Tomasz Polewczyński / 42
    • Magdalena Owczarzak, Marta Stachowska-de Freitas / 44
    • Izabela Pawlak / 46
    • Maciej W. Iwankiewicz / 48
    • Bogumiła Kaja, Izabela Niziałek / 54
    • Liza Shybanova / 78
    • dr hab. Małgorzata Sidor-Rządkowska / 86
    • Magdalena Pytel / 90
    • Marek Parzydło / 97
    • dr hab. Małgorzata Sidor-Rządkowska / 101
    • Maciej Ambroziewicz / 111
    Czytaj więcej
  • Personel Plus 02/2020

    PersonelPlus 2 2020 OKLADKA 1

    Proces rekrutacji – jeden z podstawowych w organizacji. Można powiedzieć, że od niego wszystko się zaczyna. Obecnie w wielu branżach rekrutacja stanowi nie lada wyzwanie. W dobie rynku pracownika pracodawcy balansują na cienkiej linie, starając się z jednej strony przyciągnąć i utrzymać najlepszych, z drugiej – nie przekroczyć przyjętego budżetu.

    Tam, gdzie o pracownika najtrudniej, chcąc się wyróżnić, podejmuje się coraz bardziej oryginalne sposoby przeprowadzania rekrutacji (o niektórych z nich przeczytają Państwo w niniejszym wydaniu „Personelu Plus”). Coraz więcej wagi przykłada się do doświadczeń kandydata i pracownika, zwraca się również uwagę na podstawy: kulturę organizacyjną, budowanie dobrych relacji, poczucia bezpieczeństwa i zaufania… Niewątpliwie organizacje, które o te aspekty zadbały wcześniej, dziś aż tak o przyciągnięcie najlepszych nie muszą się martwić.

    Warto też się przyjrzeć, jak wiele modyfikacji dotyczących samego procesu, a związanych z postępem technologicznym oraz ze zmianami na rynku i w gospodarce, zaszło w ostatnim czasie. W latach 2010–2019 branża HR przeszła rewolucję, której jednym z symboli jest dynamiczny rozwój rynku rekrutacji online. Wśród zmian znajdziemy m.in. bezprecedensowy wzrost technologii wspierających HR, spadek bezrobocia, wzrost liczby stanowisk o dużej specjalizacji, a przede wszystkim stale rosnącą liczbę ofert zatrudnienia. W 2010 r. portale z ofertami pracy cieszyły się już stosunkowo silną pozycją w świecie rekrutacji. Ich znaczenie było jednak wyraźnie mniejsze niż obecnie. Znacznie różniły się także doświadczenia użytkowników. Trudno było wówczas mówić o zaawansowanej personalizacji ofert w dzisiejszym rozumieniu. Strony z ogłoszeniami o pracę były znacznie mniej responsywne i intuicyjne. Sporą zmianę widać także w obszarze urządzeń przenośnych. Obecnie za pośrednictwem aplikacji wysyłanych jest co roku kilka milionów CV. Tylko między sierpniem 2017 r. a majem 2019 r. liczba CV przekazywanych w ten sposób w aplikacji Pracuj.pl wzrosła o 50 proc1.

    Co dalej? Zapewne stabilności w tym obszarze raczej bym się nie spodziewała. Rekruterzy i HR-owcy będą mierzyć się z rosnącymi wymaganiami ze strony kierownictwa w zakresie elastyczności działania, mierzenia efektów czy wykorzystywania różnorodnych narzędzi. Jednym słowem – przed nimi ciekawy okres!

    1 Patrz: http://media.pracuj.pl/83270-10-lat-rekrutacji-dekada-ktora-zmienila-rynek-pracy (dostęp: 17.01.2020 r.).

    Spis treści 02.2020:

    temat numeru

    8 Zaskocz mnie i zaangażuj

    Zmienność rynku pracy, a także konieczność szybkiej i skutecznej adaptacji do jego realiów wymuszają na pracodawcach podejmowanie coraz bardziej kreatywnych działań. Efektywne strategie rekrutacyjne obejmują często innowacyjne i złożone rozwiązania, które składają się na kompleksowe podejście do kandydata.

    14 Specjaliści HR pod presją

    Co czeka polski rynek rekrutacji w obliczu (nie)doboru kandydatów? Po jakie narzędzia będą musieli sięgnąć HR-owcy, by znaleźć odpowiedniego kandydata? W jakim kierunku zmierza sytuacja na rynku pracy i co zrobić, by wygrać coraz trudniejszą walkę o talenty?

    18 Nowe potrzeby – nowe metody

    Na rynku pracy jest dużo ofert przy jednoczesnym niedoborze pracowników. Kandydaci mają coraz większe poczucie własnej wartości, co każe zmieniać dotychczasowe formy rekrutacji. Do transformacji metod zdobywania nowych pracowników zmusza też coraz liczniejsza grupa przedstawicieli młodego pokolenia.

    22 Cyfryzacja i machina rekrutacyjna

    Na czele rankingu 100 najpopularniejszych hashtagów na LinkedInie w 2019 r. – odrzuciwszy bijący rekordy popularności hashtag „India” – znajduje się „święta trójca”współczesnej gospodarki: innowacje, zarządzanie i human resources

    28 Z lukrem i posypką?

    Zadania rekrutera wykraczają obecnie daleko poza zamieszczanie ogłoszeń i prowadzenie rozmów rekrutacyjnych. Skuteczny rekruter to zarazem marketingowiec, strażnik employer brandingu i „agent do zadań specjalnych”. To też gwiazda sprzedaży.

    32 Culture fit to nie mit

    Jeśli chcemy rekrutować świadomie i skutecznie, musimy docenić aspekt kultury organizacyjnej. Nieudana rekrutacja to koszt 91.896 zł, tymczasem dopasowanie pracowników do kultury organizacyjnej w firmie zmniejsza rotację o 32 proc. Jak więc diagnozować dopasowanie kulturowe, czyli popularny culture fit, żeby nasze wybory rzeczywiście służyły firmie?

    42 Kompetentny dobór

    Trafność i skuteczność metod rekrutacji oraz selekcji jeszcze bardziej zyskały na znaczeniu. Nie należy zatem pozwalać sobie na błędy rekrutacyjne.

     ludzie i wydarzenia

    48 Fundamentalne zmiany na rynku pracy

    Nowe technologie nie pozostają bez wpływu na szeroko pojęty rynek pracy. O tym, jak dokonać skutecznej transformacji cyfrowej organizacji, rozmawiamy z Edytą Kosowską, menedżerem programowym w IDC Polska.

    52 Cenimy autentyczność

    O wyzwaniach związanych z zarządzaniem zasobami ludzkimi, specyfice pracy w firmie oraz różnych formach wspierania pracowników rozmawiamy z Katarzyną Tomczak, dyrektor HR w Roche Polska.

    56 Ludzie, procesy, technologia

    Zgodnie z koncepcją Future of Work, zaproponowaną przez firmę analityczną IDC, trendy technologiczne wpływają na to, gdzie, z kim i w jaki sposób pracujemy. Nowe technologie zmieniają jednak nie tylko samego pracownika, lecz także całą organizację. O tym, jak stawić czoła wyzwaniom przyszłości z perspektywy HR-u, IT, finansów i operacji, rozmawialiśmy podczas 1. edycji konferencji
    „IDC Future of Work”.

    raport

    62 Oferty na odchodne

    Wiele firm przechodzi przez procesy ciągłych zmian. Łączenia banków, przeniesienia części biznesu do innych krajów czy zmiana strategii bardzo często lub prawie zawsze oznaczają zmiany personalne, a w konsekwencji – rozstania z pracownikami. Nie jest to temat ani wdzięczny, ani łatwy, niesie za sobą szereg koniecznych działań po stronie organizacji,
    a dla zwalnianego pracownika wyznacza nowy etap w życiu.

    66 Rozmowa rozstaniowa

    Sprawa pozornie błaha, która może mieć jednak znaczenie zarówno dla osób otrzymujących wypowiedzenie, jak i dla całej organizacji. Kodeks pracy nie określa, kto powinien wręczać wypowiedzenie.

    68 Wiek nieważny, liczy się osobowość

    Firma JLL i spółka biurowa Skanska wspólnie przyjrzały się preferencjom pracowników nowoczesnych biur w Polsce. W efekcie wyróżniono pięć osobowości i stylów pracy, które wiążą się z różnymi potrzebami i oczekiwaniami względem przestrzeni biurowej. Przedstawiamy wnioski z raportu.

    hrm

    72 Autentyczna inkluzja

    Początek roku zachęca do podsumowań, a jednocześnie skłania do myślenia o przyszłości. Czego się spodziewać? Jakie będą trendy? Ich przewidywanie jest kuszące, jednak znacznie rozsądniej będzie skupić się na realnych wyzwaniach w zarządzaniu różnorodnością.

    78 Sowy wylatują o zmierzchu

    W organizacjach będzie rosła liczba pracowników powyżej 50. roku życia. Możemy założyć, że zatrzyma się nurt pracowników odchodzących na emeryturę, i spodziewać się odwrotnego trendu: potrzeby pracy również po osiągnięciu wieku emerytalnego.

    81 O co rekruter pytać (nie) powinien?

    Rozmowa kwalifikacyjna stanowi kluczowy etap procesu rekrutacji. Warto wiedzieć, o co pytać w dzisiejszej sytuacji na rynku pracy, a o co niekoniecznie, a także których pytań zadawać nie wolno.

    84 Zmiana relacji pracownik – pracodawca

    Żyjemy w czasach doświadczania i przeżywania. „Być” staje się równie ważne, jak „mieć”. Wśród pracowników rośnie świadomość własnych talentów, możliwości i potrzeb. Rosną jednocześnie ich oczekiwania wobec pracodawców.

    88 Technologiczna kryształowa kula

    Każdy pracownik jest 5 min od złożenia wypowiedzenia i 150 godz. pracy od odejścia do firmy o atrakcyjniejszej ofercie. Nie ma czegoś takiego jak praca na życie, a dzisiejsi pracownicy nie mają skrupułów, aby opuszczać pracodawców.

    edukacja i rozwój

    92 Spór rozwija

    Konflikty można ignorować, zamiatać pod dywan, mieć nadzieję, że czas zaleczy rany, jednak niesie to za sobą realne koszty dla organizacji. Zarząd Siemensa w Stuttgarcie postanowił zbadać, jakiego rodzaju są to koszty.

    96 Zatrzymać pracowników

    Jak podał Główny Urząd Statystyczny, polska gospodarka w II kwartale 2019 r. odnotowała wzrost PKB o 4,4 proc. rok do roku. Krajowa przedsiębiorczość ma się dobrze, poziom zatrudnienia w firmach pozostaje na stabilnym poziomie, a przeciętne wynagrodzenie, ogłaszane przez GUS, sukcesywnie rośnie.

    102 E-learning w roku 2019. Subiektywnie okiem praktyka

    Rok 2020. Jaki był poprzedni? Jakie tematy zyskały na znaczeniu? O czym się mówiło? Na co warto zwrócić uwagę?

    prawo

    106 Dodatek stażowy wyłączony

    Dnia 1.01.2020 r. do przepisów ustawy z 10.10.2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. Nr 200, poz. 1679) – dalej u.m.w.p. – zostały wprowadzone zmiany mające wpływ na sposób ustalania minimalnego wynagrodzenia za pracę.

    114 Czym jest mobbing?

    Jedna z nowelizacji przepisów szeroko pojętego prawa pracy z 2019 r. dotyczyła rozszerzenia uprawnień pracowników, wobec których stosowano praktyki mobbingowe. Obecnie odszkodowania z tytułu mobbingu będzie się mógł domagać również pracownik, który nadal jest zatrudniony u pracodawcy, jeżeli uzna, że stosowano wobec niego praktyki mobbingowe.

    116Serwis LEX Kadry – poradnik prawny w pytaniach i odpowiedziach

    po godzinach

    118 Nowości wydawnicze 
    – warto przeczytać!

    opinie/komentarze

    • Dorota Gotowicka/6
    • Anna Daszczyńska/7
    • Emilia Rystwej-Sielska/21
    • Agnieszka Pająk/27
    • Ewa Ebelewicz-Plaza/31
    • Monika Trzaskowska/36
    • Beata Łanik/38
    • Katarzyna Rusek/40
    • Izabela Gajewska/41
    • Michał Sobociński, Paulina Piotrowska/46
    • dr hab. Małgorzata Sidor-Rządkowska/87
    • Joanna Pruszyńska-Witkowska/100
    • Marek Parzydło/105
    • Sebastian Kryczka / 112
    Czytaj więcej
  • Personel Plus 03/2020

    PersonelPlus 3 2020 OKLADKA 1

    Zaufanie stanowi budulec kapitału społecznego, który decyduje o „zdrowych relacjach społecznych, dbaniu o dobro wspólne i współpracy”. Pojęcie tego kapitału nie jest ściśle sformułowane, a w każdym razie określane bywa różnie przez poszczególnych badaczy. We wszystkich definicjach operacyjnych występuje jeden wspólny czynnik – uogólnione zaufanie do ludzi1.

    Zaufanie to podstawa dobrobytu. Profesor Douglass North, historyk gospodarki i laureat Nagrody Nobla, przekonywał, że niski poziom zaufania może być przyczyną stagnacji oraz ekonomicznej zapaści2.

    O kapitale społecznym mowa była również 1.10.2019 r. podczas konferencji „Rozwiązania HR”, a także 23.01.2020 r. w trakcie konferencji „HR Directors Summit”. Na obecnym etapie rozwoju gospodarczego Polski energia kapitału ludzkiego już nie wystarczy, by pójść kolejny krok naprzód. Należy więc wkładać wysiłek w rozwój kapitału społecznego organizacji. Składają się na niego sieci społeczne, zaufanie, jakość relacji między ludźmi. Wymaga to korzystania z różnorodności jednostek i przyjęcia strategii win – win w budowaniu współpracy. Kapitał społeczny buduje się dużo trudniej i nie uda się tego zrobić w pojedynkę. To zjawisko silnie skorelowane z bogactwem i jakością życia. Dobra wiadomość jest taka, że dział HR może wpłynąć na jakość współpracy i gotowość ludzi do niej, a także swymi działaniami podnosić poziom zaufania, jaki panuje w firmach. A warto się nad tym pochylić, bo tylko w ten sposób można dziś odnieść sukces. Jakie są zasady budowania kapitału społecznego? To przede wszystkim:

    • dawanie odpowiedzialności,
    • tworzenie sieci społecznych,
    • szukanie przestrzeni do obdarzania większą ufnością, odpuszczania kontroli3.

    A czym dla Państwa jest zaufanie? Myślę, że marcowe wydanie „Personelu Plus” dostarczy sporo inspiracji do pracy nad tym obszarem, zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym. Nie mam wąt­pliwości, że to kluczowy element naszego istnienia.

    1Patrz: http://www.diagnoza.com/pliki/raporty/Diagnoza_raport_2015.pdf, s. 351 (dostęp: 11.02.2020 r.).

    2 Patrz: https://gospodarka.dziennik.pl/news/artykuly/547020,zaufanie-polska-polacy-badania-zaufanie-spoleczne.html (dostęp: 11.02.2020 r.).

    3 Opr. red., Jak wspierać cykl życia pracownika, „Personel Plus” 2019/11, s. 54.

     

    Spis treści 03.2020:

    temat numeru

    8 Matematyka zaufania

    Nikt nie myśli o zaufaniu, kiedy jego poziom jest wystarczający. Problemy zaczynają się wtedy, kiedy je tracimy. Świadomość tego, jak zaufanie działa, co robić, a czego nie robić w praktyce, jest warta wiele.

    13 Potrzebny nagi król

    Zaufanie jest mocnym atrybutem miłości. Zaufanie do siebie mówi o umiejętności widzenia i akceptacji siebie takim, jakim się jest. Dzisiaj akceptacja siebie i – co za tym idzie – zaufanie do siebie są bardzo poszukiwanymi dobrami.

    16 Po prostu, po ludzku

    Zaufanie jest jedną z najważniejszych wartości w relacjach międzyludzkich. Umiejętność budowania zaufania to także ważna kompetencja. W biznesie decyduje ono o przewadze konkurencyjnej i reputacji przedsiębiorstwa na rynku.

    20 Pytania o przywództwo

    W firmie Securitas kluczowym narzędziem do badania zaangażowania i zaufania jest Badanie opinii i zaangażowania Securitas. Ma na to wpływ po pierwsze – skala zatrudnienia (ponad 6 tys. pracowników), a po drugie – oddelegowanie ludzi do pracy w obiektach klientów rozproszonych po całej Polsce.

    24 Kubek z czekoladą

    Z badania FranklynCovey dotyczącego wyzwań menedżerów liniowych wynika, że liderzy, którzy są pewni zaufania swoich zespołów, częściej i bardziej otwarcie komunikują się ze swoimi podwładnymi, akceptują krytyczną informację zwrotną oraz czują się kompetentni w coachowaniu zespołu. Czyli zaufanie się opłaca.

    27 Najkorzystniejszy kurs

    Zaufanie w biznesie jest wprost pochodną zaufania między­ludzkiego. Budujemy je postawą i działaniem. Jego efekt stanowi wiara drugiej strony, że spełnimy dane słowo, obietnice, oczekiwania. Zaufanie buduje się więc przez spójność, dlatego trudno sobie wyobrazić, że ktoś mógłby cieszyć się zaufaniem wśród rodziny i przyjaciół, a wśród partnerów biznesowych już nie. I na odwrót.

    30 Strategiczny wyróżnik

    Polacy są raczej nieufni. Średnia wartość indeksu zaufania ogólnego jest ujemna (-0,89), co oznacza, że w polskim społeczeństwie nieufność i ostrożność w nastawieniu do ludzi generalnie biorą górę nad ufnością i otwartością. Jak w takiej sytuacji budować kulturę zaufania w biznesie?

    34 Trzy kroki

    Często już na wczesnym etapie czujemy, co w trawie piszczy. Gdy wchodzimy do organizacji, intuicyjnie rozpoznajemy, czy w tym miejscu pracownicy mogą na sobie polegać, czują się swobodnie, czy też przychodzą, „bo muszą”, „bo z czegoś trzeba żyć”.

    42 Motor napędowy transformacji cyfrowej

    To nie same narzędzia i produkty cyfrowe oraz sprawność w ich wdrożeniu budują przewagę konkurencyjną, ale kultura organizacyjna oparta na zaufaniu i bliskości, wsparta techno­logią, tworzy trwały potencjał do rozwoju przedsiębiorstwa.

     ludzie i wydarzenia

    50 Partner w bermudzkim trójkącie zarządzania

    Jako HR-owcy coraz częściej chcemy przewodzić zmianom organizacyjnym, wpływając na efektywność i zyskowność całej organizacji. Zwycięstwo Doroty Gotowickiej w konkursie TOP HR Manager in Action jest tego znakomitym przykładem.

    58 Pasjonatka nie tylko HR-u

    Wygrana w konkursie uświadomiła mi, że jeżeli czegoś bardzo chcemy, to jesteśmy w stanie swoją pracą to osiągnąć. Warto stawiać sobie cele i je realizować – podaje swój przepis na sukces Dorota Gotowicka, TOP HR Manager in Action.

    64 (Re)definicja przyszłości

    Czy to, czego nie da się zdigitalizować, będzie bardziej wartościowe? Jakie czekają nas trendy i scenariusze przyszłości? Między innymi na te pytania można było uzyskać odpowiedzi podczas 11. edycji konferencji „HR Directors Summit”.

    raport

    68 Marka rodzinności

    Czy rodzinność firmy ma znaczenie na rynku pracy? Jakie zespoły tworzą sukcesorzy? Co w procesie zmiany pokoleniowej stanie się z kadrami? Z zespołami?

    73 Młody gniewny poszukiwany

    Zaangażowanie i szybkość to atrybuty niemal z automatu kojarzone z młodym kandydatem. Nie bez znaczenia jest też element finansowy. Młodszy często znaczy tańszy, więc mamy więcej za mniej. Kto by się więc nie skusił?

    hrm

    76 Wrodzony potencjał

    O tym, czy wizja rozwoju firmy zostanie przekuta w sukces, decyduje adekwatne oszacowanie i wykorzystanie potencjału ludzi. Bywa, że kandydat dobrze rokujący w testach nie sprawdza się na powierzonym stanowisku. Co zawiodło? W czym tkwi słabość nawet tych najbardziej zaawansowanych procedur rekrutacyjnych?

    82 Zrozumieć ukraińskiego pracownika

    Firmy zatrudniające pracowników z Ukrainy borykają się z wieloma wyzwaniami. Istnieje jednak pewna pula dobrych praktyk, które sprawdziły się w polskich przedsiębiorstwach i są odpowiedzią na zgłaszane problemy.

    86 Jak wspierać zdrowie pracowników?

    Oczekiwania pracowników wobec praco­dawców zmieniają się wraz z kolejnymi generacjami wchodzącymi na rynek. Komfortowe warunki pracy coraz bardziej wiążą się ze stylem życia preferowanym przez osoby zatrudnione w firmie. Coraz częściej wśród tych oczekiwań pojawia się dbałość o zdrowie.

    edukacja i rozwój

    88 Sztuka perswazji

    Czy nasi menedżerowie mają dar przekonywania? Często wydaje nam się, że skuteczna komunikacja to po prostu przekazywanie informacji. Wiemy jednak, iż to samo zdanie wypowiedziane innym tonem będzie miało dla odbiorców inne znaczenie. W jednym przypadku zagrzeje ich do walki, w innym… jedynie zniechęci. Jak zatem kształtować swój przekaz, aby nie zniechęcać, ale inspirować?

    94 Taniec pingwina na szkle, czyli o błędach w realizacji projektu e-learningowego

    Realizacja szkolenia e-learningowego to proces na tyle złożony, że ryzyko popełnienia błędu jest spore. Jakie problemy i błędy wynikające z zachowania osób zaangażowanych w produkcję szkolenia, w tym klientów, pojawiają się najczęściej?

    97 Przywódczy poligon

    To była dobra okazja do zmierzenia się z innymi zespołami. Rozgrywki pozwalały na wymianę doświadczeń, pozwalały też zaobserwować, czym inne zespoły kierują się w określaniu kart, co jest dla nich istotne, a co mniej wpływa na ich decyzje...

    prawo

    102 Okiem IOD-a

    Pracodawcy bardzo często nie mają wystarczającej wiedzy na temat stosowania przepisów prawa o ochronie danych osobowych i w wielu przypadkach postępują dokładnie odwrotnie, niż one nakazują. O czym warto wiedzieć?

    108 Blaski i cienie pracy zdalnej

    Pokolenie Y i Z zrewolucjonizowało w ostatnich latach rynek pracy i spowodowało wzrost popularności elastycznych form zatrudnienia, w tym pracy zdalnej. Wciąż jednak nie wszyscy pracodawcy są na to gotowi i mają świadomość zagrożeń, jakie niesie za sobą nieprawidłowo uregulowana praca z domu.

    114 Łatwiejszy powrót do pracy

    Nowe przepisy dotyczące zasad przywrócenia do pracy po bezprawnym zwolnieniu po raz kolejny podzieliły pracowników i pracodawców. Dla pracowników to korzystna zmiana ze względu na realne szanse na szybki powrót na zajmowane stanowisko. Pracodawcy będą musieli zmierzyć się z dodatkowymi, często wysokimi kosztami.

    117Serwis LEX Kadry – poradnik prawny w pytaniach i odpowiedziach

    po godzinach

    118Nowości wydawnicze – warto przeczytać!

    opinie/komentarze

    • Jadwiga Kuczewska / 6
    • Aneta Borycka / 7
    • dr hab. Małgorzata Sidor-Rządkowska / 33
    • Sylwia Wódkowska-Pęksyk / 38
    • Agnieszka Krajnik / 40
    • Katarzyna Turska / 41
    • Piotr Grządziel / 45
    • Maciej Iwankiewicz / 46
    • Marcin Hoffmann / 48
    • Marek Parzydło / 81
    • Grzegorz Majewski / 116
    Czytaj więcej
  • Personel Plus 04/2020

    PersonelPlus 4 2020 OKLADKA 1

    Wyjście poza strefę komfortu z jednej strony jest doświadczeniem trudnym, z drugiej – ciekawym i rozwijającym. Może dlatego lubimy podróżować, poznawać nowe, nieznane rejony, ludzi tam mieszkających, ich zwyczaje. Inność bywa ekscytująca, poszerza naszą perspektywę, nieraz wywraca świat do góry nogami. Zmusza do przemyślenia i przeformułowania światopoglądu. Wymaga też jednak uszanowania zastanego porządku, choć nie zawsze będzie on zgodny z tym, w którym się wychowaliśmy. Jakiż to ma związek z tematem przewodnim bieżącego wydania, czyli wyzwaniami w zatrudnianiu cudzoziemców? Według mnie duży.

    Kiedy obcokrajowiec dołącza do naszego zespołu, wiele się zmienia. Podobnie kiedy my wyjeżdżamy do pracy zagranicę. Ten, kto tego nie doświadczył, może myśleć, że to nic takiego, a jednak jest zgoła inaczej. Mówi się o tym i pisze coraz więcej, ale temat wciąż wymaga bliższego przyjrzenia się. W bieżącym numerze nie skupiamy się na kwestiach formalnych związanych z zatrudnianiem cudzoziemców, występowaniem o pozwolenie na pracę, pomocy w relokacji, ale na kontekście kulturowym, adaptacji w miejscu pracy, zarządzaniem różnorodnością oraz kwestiami komunikacyjnymi. Wszystkie te obszary wymagają dużej wrażliwości i otwartości na drugą stronę. Dział HR, świadomy wszystkich tych wyzwań, może zaproponować wiele działań w obszarze wsparcia zarządzania zespołami międzynarodowymi, dzięki czemu praca w środowisku międzykulturowym będzie przebiegać efektywniej. W globalnej wiosce, jaką stał się świat – w tym często świat naszych organizacji – trzeba uwrażliwiać na wiele aspektów zarówno lokalnych pracowników, jak i tych, którzy dołączają do pracy z innego kraju. Różnice nie muszą dzielić, ale trzeba mieć ich świadomość. A że łatwo nam wracać na utarte ścieżki, trzeba o tych różnicach przypominać i integrować niejednorodny zespół. Budować świadomość, otwartość na innych i poszerzać własne perspektywy postrzegania świata. Jednym słowem – być ciekawym świata, czego życzę zarówno Państwu, jak i sobie.

     

    Spis treści 04.2020:

    temat numeru

    8 Międzynarodowe zespoły
    - zarządzanie z głową

    Z profilu określającego preferencje zawodowe szczególnie zapadła mi w pamięć sekcja „Praca w kontekście międzynarodowym”. Uderzyło mnie to, że skoro w Kompasie Kariery zasłużyło sobie to na osobne miejsce, dla niektórych ludzi może być osobnym kryterium wyboru ścieżki zawodowej.

    14 Porzucić własną perspektywę

    Zebrało się w naszej pracy sporo doświadczeń w zakresie zatrudniania cudzoziemców. Obydwaj mieliśmy do czynienia z całą paletą sytuacji, począwszy od obcokrajowców zatrudnianych w firmach, a skończywszy na zatrudnianiu osób zagranicą do zdalnej pracy dla nas.

    18 Inteligencja międzykulturowa

    Nawet wieloletnia praca w międzynarodowym środowisku – w Europie, na Bliskim Wschodzie i w Azji – nie chroni przed czyhającymi pułapkami ani podstawowymi błędami związanymi z komunikacją i zarządzaniem międzykulturowym.

    22 Hello, my Dear – szukam pracy

    Rok 2020 przyniesie kolejne zmiany dotyczące zatrudniania cudzoziemców. Czy jesteśmy gotowi na kolejne wyzwania związane z legalizacją pobytu? I czy jesteśmy na tyle otwarci kulturowo, żeby nie dać się zwieść stereotypom?

    30 Udana rekrutacja to nie koniec

    Zatrudnianie w Polsce obcokrajowców to już fakt. Przed polskimi przedsiębiorstwami stają więc nowe wyzwania: odpowiedzialna rekrutacja, legalne zatrudnienie oraz adaptacja nowych pracowników z zagranicy.

    33 Witamy na pokładzie

    Utrzymująca się niska stopa bezrobocia rejestrowanego, problemy kadrowe, stały wysoki popyt na pracowników z konkretnymi kompetencjami, problemy z pozyskaniem pracowników, trwające miesiącami rekrutacje – wszystko to spowodowało, że zatrudnianie cudzoziemców stało się koniecznością.

    36 Integracja zależy od nas

    Dyskutując o wyzwaniach związanych z obecnością cudzoziemców na rynku pracy, często skupiamy się na kwestiach regulacyjnych. Przewlekłość urzędowych procedur sprawia, że uzyskanie zgody na zatrudnienie cudzoziemców jest procesem uciążliwym.

     ludzie i wydarzenia

    40 Palić nie warto…

    O ogólnopolskiej akcji ograniczania wśród pracowników
    palenia wyrobów tytoniowych i powiązanych oraz o najskuteczniejszych
    metodach zniechęcających do palenia rozmawiamy z dr. Andrzejem Mądralą, wiceprezydentem Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej i założycielem Centrum Medycznego MAVIT.

    44 Bezbolesna zmiana szefa

    O przejmowaniu sterów w firmie, odpowiednim przygotowaniu sukcesji i najbardziej pożądanych kompetencjach sukcesora rozmawiamy z Piotrem Ciackiem, właścicielem i partnerem zarządzającym firmy Stibitz, certyfikowanym i akredytowanym coachem, mentorem i trenerem.

    raport

    52 Przepis na retencję

    Pracodawcy intensywnie poszukują sposobów, by zatrzymać pracowników na dłużej. Dane z najnowszego raportu „BPCC 2020 HR Review” wskazują, że skutecznym sposobem zwiększania retencji może być dbanie o wellbeing pracowników przy jednoczesnym wsparciu liderów w podejmowanych inicjatywach.

    58 Marka osobista pracownika w służbie biznesu

    Co łączy papieża Franciszka, Donalda Trumpa i Margaret Thatcher? Silna marka osobista. Wypracowanie rozpoznawalnego na całym świecie wizerunku może być trudne do osiągnięcia, dlatego warto zacząć od swojego „podwórka”.

    62 Zaburzenia psychiczne? Tak, miałem…

    Susan Sontag w jednej ze swoich najsłynniejszych książek „Choroba jako metafora” napisała: „każda choroba, która kryje w sobie jakąś tajemnicę i powoduje silny strach, będzie postrzegana również jako moralnie, jeśli nie dosłownie, zakaźna”.

    hrm

    66 Jaki bóg włada w Twojej firmie?

    W latach 90. XX w. Charles Handy wyróżnił cztery typy kultury organizacji, biorąc pod uwagę stopień formalizacji i centralizacji zarządzania: kulturę klubu, roli, zadania i egzystencji. Nadał im też imiona greckich bogów.

    70 Depresja a uzależnienie w pracy

    W Polsce mamy ok. 6,7 proc. osób nadużywających alkohol. Te dane wydają się zaniżone. Poranne picie obniża nieprzyjemne efekty metabolizowania alkoholu, ale jest prostym wskaźnikiem uzależnienia. Nierzadko stygmatyzujemy alkoholików, bez zrozumienia przyczyn alkoholizmu.

    73 Partnerstwo i lojalność

    Czy w obliczu walki konkurencyjnej w otoczeniu firmy jest sens mówić o zaufaniu i lojalności w zarządzaniu? Lojalności zarówno osób zatrudnionych wobec firmy, jak i organizacji wobec pracowników.

    80 Pasja

    Wśród porad życiowych i zawodowych znajduje się taka, by znaleźć tzw. sweet spot, czyli część wspólną między tym, co kochamy robić, tym, w czym jesteśmy dobrzy, a tym, za co ktoś inny byłby skłonny nam zapłacić.

    edukacja i rozwój

    82 Styk, kontekst i pogranicze

    Altówka wyglądem niewiele różni się od skrzypiec. Ma nieco większe pudło rezonansowe i niższą skalę, w ramach której można wydobyć piękne, głębokie dźwięki… Jej powstanie było jak najbardziej zamierzone.

    88 System pochwał pracowniczych

    Chwalenie osób, z którymi współpracujemy, nie jest częstym zjawiskiem. Łatwiej menedżerom przychodzi wskazanie tego, co ktoś zrobił nieprawidłowo, niż stwierdzenie, że dobrze wykonał swoją pracę oraz że przyniosła ona
    zysk firmie.

    92 W poszukiwaniu jednorożca

    Śledząc statystyki rozwoju rynku szkoleniowego, łatwo dojść do przekonania, że e-learning to jeden z najszybciej rozwijających się obszarów szkoleń. Szacuje się, że do 2025 r. e-learning osiągnie wartość rynkową na poziomie 325 mld USD.

    96 Zarządzanie energią

    Czy praca niezgodna z uznawanymi przez nas wartościami wymaga większego wysiłku? A błądzenie myślami wymaga mniejszego wysiłku niż praca umysłowa? Czy odpoczynek nad basenem lub w spa najskuteczniej regeneruje? Czy można regenerować się w „ogniu walki”?

    prawo

    102 Wpłaty na PFRON

    Którzy pracodawcy są zobowiązani do wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) i w jakiej wysokości? Jakie są ulgi od wpłat na PFRON i możliwości ich obniżenia? Jakie obowiązki sprawozdawcze się z tym wiążą?

    107 Czy istnieje lekarstwo na absencje chorobowe pracowników?

    Pracownicy chorują na potęgę, a pracodawcy wciąż szukają sposobów na walkę z nadmiernymi absencjami. Rząd proponuje wydłużenie okresu wyczekiwania na zasiłek chorobowy do 90 i 180 dni. Ale czy jest to remedium na nadużywanie zwolnień lekarskich?

    112 Co może pracodawca?

    Z definicji stosunku pracy wynika szczególna rola pracodawcy względem pracownika. Pracownik zobowiązuje się bowiem wykonywać odpłatną pracę określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym.

    116 Serwis LEX Kadry – poradnik prawny w pytaniach i odpowiedziach

    po godzinach

    118Nowości wydawnicze – warto przeczytać!

    opinie/komentarze

    • Anna Wójcik / 6
    • Dariusz Krzemiński / 7
    • Marta Kubalak / 26
    • Ireneusz Zyzański / 28
    • Beata Łanik / 38
    • Marta Machalska / 47
    • Dorota Kobierska / 76
    • Joanna Szymonek / 78
    • dr hab. Małgorzata Sidor-Rządkowska / 87
    • Monika Bieda / 95
    • Wiesław Paluszyński / 100
    • Sara Oziemska  /  115
    Czytaj więcej

Please publish modules in offcanvas position.