Od Redakcji

Ten numer zaplanowała Irena Dzierzgowska. Jej zdaniem jednym z priorytetów edukacyjnych w tej chwili powinna być wielka dyskusja na temat efektywności systemu egzaminów zewnętrznych, istniejącego w Polsce od 1999 roku.
Wprowadzenie tego systemu wraz ze strukturą, powołaniem Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i ośmiu komisji okręgowych, było poprzedzone kilkoma latami dyskusji, przygotowań, szkoleń ekspertów. Jest to bardzo ważny mechanizm regulowania jakości i poziomu kształcenia całego systemu edukacji, ale także pojedynczej szkoły, co ma znaczący wpływ na każdego ucznia.
Od tego, co jest sprawdzane i w jaki sposób oceniane na egzaminach, zależy, czego i jak będzie uczyła szkoła. Tym bardziej teraz, kiedy standardy wymagań egzaminacyjnych stanowią integralną część nowej podstawy programowej. Nie jest tak, że egzaminy zewnętrzne miały od początku samych zwolenników. Nieustannie toczyła się dyskusja nad ich wpływem na oświatę, celowością i metodami egzaminowania. Irena Dzierzgowska w tych dyskusjach brała udział jako inicjatorka i współautorka systemu, ale zawsze słuchała argumentów za i przeciw – Jej wrażliwość społeczna nakazywała uważne przyglądanie się wszystkim, zamierzonym i rzeczywistym, efektom podejmowanych działań, obserwację kierunku, w jakim one prowadzą.
I to jest główna intencja listu otwartego, jaki do nas wszystkich na ręce dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej Krzysztofa Konarzewskiego skierowała w lutym tego roku, uzasadniając w nim konieczność podjęcia dyskusji nad metodami poprawy systemu egzaminów zewnętrznych, a jednocześnie wpisując się w ogólnoeuropejskie dyskusje, które na temat skutków egzaminów zewnętrznych trwają w wielu krajach Europy. W Walii, na przykład, doprowadziły do zmian w sposobie przeprowadzania egzaminów i wycofania się ze sprawdzianów dla najmłodszych uczniów – znajdą Państwo w tym numerze materiały opisujące zmiany, na jakie Walia się zdecydowała.
W liście kilka miesięcy wcześniejszym, napisanym w lipcu 2008 r. i skierowanym do Sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży, Ministerstwa Edukacji Narodowej i Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, Irena Dzierzgowska zaproponowała kierunki zmian polskiego systemu egzaminacyjnego, podkreślając, że jest to jeden z najważniejszych mechanizmów zmian w oświacie – ale pod warunkiem, że jest niezawodny. Oto fragmenty tego wystąpienia, w całości opublikowanego na stronie internetowej Monitora Edukacji: „Sposób przygotowania sprawdzianu i egzaminów, tryb ich przeprowadzania, kryteria i procedury oceniania mają znaczenie dla każdego, pojedynczego ucznia szóstej klasy szkoły podstawowej, absolwenta gimnazjum i absolwenta szkoły ponadgimnazjalnej. Decydują o możliwości dalszego kształcenia. Muszą więc wzbudzać poczucie sprawiedliwości i zaufanie. Żaden uczeń nie może czuć się pokrzywdzony. (…) Za każdym wynikiem wychodzącym z komisji stoi konkretny człowiek, dla którego przekonanie o obiektywizmie, rzetelności i porównywalności rezultatów jest sprawą podstawową. Trzeba również pamiętać, że prawidłowo przeprowadzana procedura egzaminacyjna ma walor wychowawczy, błędy natomiast podważają w uczniach zaufanie do całego systemu oświaty i do działań tworzonych przez dorosłych, którzy powinni być wzorem profesjonalizmu. (…) Centralna Komisja Egzaminacyjna musi być instytucją przeznaczoną wyłącznie do przygotowywania i, wspólnie z komisjami okręgowymi, przeprowadzenia sprawdzianu i egzaminów. Jej zadania muszą być jednoznacznie ustalone i mocno ograniczone. (…) Pracownicy instytucji systemu egzaminów zewnętrznych muszą się skupić na przygotowaniu i przeprowadzeniu egzaminów w najrzetelniejszy możliwie sposób. (…)
Prostym zabiegiem, który może podnieść jakość pracy Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, jest przywrócenie działalności Rady Programowej. W jej składzie muszą się znaleźć autorytety, zdolne do opracowywania strategicznych planów i nadawania kierunków rozwoju systemu egzaminów. Rada Programowa powinna również mieć znaczący wpływ na obsadę stanowiska dyrektora CKE, na bieżące monitorowanie działań komisji i na inicjowanie poważnych debat społecznych”.
Kolejne przedstawione w liście kwestie dotyczą konieczności zainicjowania długoterminowego projektu kształcenia kadr do pracy w komisjach egzaminacyjnych, realizowanego przy współudziale MEN, Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli i uczelni wyższych, jako że nie było takiego programu od „Nowej Matury” w 1999 roku. W Polsce brakuje specjalistów przygotowanych do pracy w komisjach egzaminacyjnych, i nawet jeśli zwiększy się liczba etatów w komisjach, nie będzie kogo zatrudnić. A pracy komisjom przybywa – stąd też postulat Ireny Dzierzgowskiej, aby poważnie wziąć pod rozwagę możliwość przekazania organizacji i przeprowadzania egzaminów potwierdzających kwalifikacje zawodowe „instytucjom zewnętrznym, akredytowanym przez CKE i przez nią nadzorowanym, ale posiadającym dużą autonomię. Dziś komisje przygotowują egzamin dla 75 zawodów, można przewidywać, że liczba ta będzie rosła. Związki branżowe, Izby Rzemieślnicze, silne organizacje pracodawców powinny być zainteresowane dobrym przygotowaniem pracowników, potwierdzonym rzetelnie przeprowadzonym egzaminem zewnętrznym. Proponujemy rozważyć ten projekt. Jego przyjęcie pozwoliłoby komisjom egzaminacyjnym skupić się na egzaminach ogólnokształcących i zadbać o ich rzetelność i jakość”.
Jednocześnie Irena Dzierzgowska podkreśla konieczność prowadzenia stałych badań nad systemem egzaminów zewnętrznych – prowadzonych przez instytucje niezależne od CKE po to, aby były obiektywne i rzetelne i – wraz ze społeczną debatą – ułatwiły znalezienie odpowiedzi na pytanie o kierunek zmian.
Pierwsze głosy w debacie zapoczątkowanej przez Irenę Dzierzgowską listem otwartym, opublikowanym w numerze trzecim „Dyrektora Szkoły”, znajdą Państwo w tym numerze wraz z omówieniem rozwiązań tych samych problemów, jakie istnieją w innych krajach.

Zapraszamy wszystkich Państwa do udziału w tej dyskusji.

 

SPIS TREŚCI

Wywiad

O jakości uczenia się i dialogu słuchała, notowała i tłumaczyła na język polski Anna Rękawek

Felieton

Antypedagogika seniora Zbigniew Ingacy Paśko

Dyrektor zarządzający

Jakie wyniki sprawdzianu, taka ocena szkoły? Krystyna Marczewska
II Zjazd Akademii Zarządzania Maria Kotowska, Anna Rękawek
Szkoła dyrektorem stoi Anna Sowińska

Miękka strona zarządzania

Możliwość zastosowania 360º w oświacie Jan Falzagić

Akademia Zarządzania

Praktyczne zastosowanie prawa pracy w szkole Andrzej Pery

Polityka edukacyjna

Czas na zmiany! Tadeusz Popowicz
Jednakowo ocenić ten sam błąd Wybrała Anna Rękawek
Szanse i nadzieje Antoni Jeżowski
Matura - zadanie obywatelskie Piotr Janicki, Krzysztof Wesołowski

Samorząd oświacie przychylny

Dlaczego warto oddać nadzór samorządom? Jarosław Kordziński

Uwarunkowania prawne

Przede wszystkim - dobrze kształcić nauczycieli Małgorzata Pomianowska, Katarzyna Szczepkowska, Janina Zawadowska
Co w prawie piszczy? Praktyczne skutki zmian w prawie Nasłuchiwała: Anna Rękawek
Forum "Dyrektora Szkoły" Recepra na cud Danuta Elsner

Pracownia pedagogiczna

Prawdziwe obywatelskie wychowanie Dawid Okularczyk

Dyrektor przedszkola

Certyfikat zobowiązuje Marzena Antczak, Monika Kmita

Rozmaitości

Lektury Obowiązkowe Dyrektora Szkoły Małgorzata Żuber - Zielicz
Stylowy dyrektor